پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٨ - ٢ توضيح برهان تمانع

قدرت حاكم باشد موجب بروز اختلاف و ناهماهنگى مى‌گردد و از آنجا كه ما هيچ ناهماهنگى و ناموزونى در اين جهان و قوانين حاكم بر آن نمى‌بينيم، درك مى‌كنيم كه از مبدأ واحدى سرچشمه گرفته و به وسيله خالق يكتايى آفريده شده، و تدبير و تنظيم مى‌گردد.

در ميان آيات گذشته در حقيقت آيه اوّل اشاره به مقدّمه اوّل بود، و آيه دوم و سوّم اشاره به مقدّمه دوّم است، و لذا گاه از اين برهان به برهان وحدت و هماهنگى تعبير مى‌شود (با توجّه به مقدّمه اوّل) و گاه از آن به برهان تمانع (با توجّه به مقدّمه دوم) بنابراين هر دو به يك دليل باز مى‌گردد، منتها از دو زاويه مختلف به آن نگاه مى‌شود.

پاسخ به دو سؤال‌

سؤال اوّل:

اين سؤال را بسيارى مطرح كرده‌اند كه تعدّد مبدأ هميشه موجب بى‌نظمى نخواهد بود، ما گروه‌هايى را ديده‌ايم كه با مشورت يكديگر يك برنامه صحيح و هماهنگ را پيش مى‌برند، اگر فرض كنيم جهان خدايانى داشته باشد در صورتى اين تعدّد منشأ فساد در جهان مى‌شود كه آنها به كشمكش و مبارزه با يكديگر برخيزاند، امّا اگر قبول كنيم آنها افرادى حكيم و آگاه‌اند حتماً جهان را با نظم خاصّى به كمك يكديگر اداره مى‌كنند.

پاسخ: