پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠١ - درست نگاه كن، هيچ ناهماهنگى نمىبينى!

كيفيات ظاهرى و باطنى، و يا كمّيّت، وجود دارد، آنچه وجود ندارد ناهماهنگى و ناموزونى و اختلال و بى‌نظمى است.

و لذا در ادامه آيه مى‌افزايد: «بار ديگر نگاه كن، آيا هيچ شكاف و خللى مشاهده مى كنى؟!»: «فَارْجِعْ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ».

مراد از جمله «فَارْجِعِ الْبَصَرَ» نگاه دقيق و عميق است، و مخاطب در اين آيه هرچند پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌باشد، ولى پيدا است منظور همه انسانها است.

و در ادامه همين مطلب براى تأكيد بيشتر مى‌افزايد؟ «سپس بار ديگر (به عالم هستى) نگاه كن، سرانجام چشمانت (در جستجوى خلل و نقصان) ناكام مانده و خسته و ناتوان به سوى تو باز مى گردد»: «ثُمَّ ارْجِعْ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئاً وَهُوَ حَسِيرٌ». [١]

به اين ترتيب قرآن مجيد با تعبيرات مختلف انسان‌ها را دعوت به مطالعه جهان هستى مى‌كند، نه تنها دعوت بلكه آنها را تشويق و تحريك و تحريص بر اين كار مى‌نمايد، تا بدانند خلل يا نقصانى در آن نمى‌يابند، و هنگامى كه چيزى نيافتند به حقيقت توحيد و يگانگى مبدأ آشنا مى‌شوند و نغمه «لااله الا اللَّه» را با دل و زبان سر دهند.

اين نكته نيز قابل توجّه است كه نفى تفاوت در ميان موجودات جهان كه در آيه فوق آمده است از نظر بعضى به معناى نفى عيب و نقص است و بعضى آن را

[١]. «ارْجِعِ الْبَصَر» (چشم را باز گردان) كنايه از نگاه مكرر و توأم با دقّت و عنايت است، «خاسى‌ء» از مادّه «خَسْأ» (بر وزن كسب) به معناى انقباض و بسته شدن توأم با خوارى است، و مى‌تواند در اينجا كنايه از محروميت و ناكامى باشد، و «حسير» از مادّه «حَسْر» (بر وزن قصر) به معناى ضعف و ناتوانى است، و در اصل به معناى برهنه شدن است، و از آنجا كه وقتى چيزى ضعيف شود از قدرت و نيرويش برهنه مى‌گردد اين واژه به معناى ناتوانى به كار رفته است.