پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٣ - هركس بر طبق حكم خدا حكم نكند

در اين‌كه تعبيرات مختلف بالا مفاهيم مختلفى را در بردارد، يا اشاره به مفهوم واحدى است؟ در ميان مفسّران گفتگواست.

بعضى معتقداند همه ناظر به يك گروه است و صفات متعدّدى است براى موصوف واحد، اين سخن را چنين مى‌توان تفسير كرد كه هركس برخلاف «ما انزل اللَّه» (آنچه خداوند نازل فرموده) حكم كند از يك‌سو در برابر خداوند به مخالفت و مبارزه برخاسته از اين نظر كافر است.

و از سوى دوم لطمه به حق انسانى زده و از اين نظر ظالم است.

و از سوى سوم از حدود وظائف خود خارج شده و از اين جهت فاسق است (توجّه داشته باشيد فسق به معناى خارج شدن از وظيفه بندگى است)

بعضى ديگر گفته‌اند: آيه اوّل و دوم به قرينه ما قبل آن ناظر به يهود است، در حالى كه آيه سوم سخن از نصارى مى‌گويد، و از آنجا كه دشمنى يهود با احكام الهى شديدتر از مسيحيان بود آنها محكوم به كفر و ظلم شدند، و اينها محكوم به فسق.

امّا مى‌دانيم كه نزول آيات در مورد خاصّى مفهوم كلّى آن را محدود به آن مورد نمى‌كند، بنابراين آيات فوق شامل تمام كسانى مى‌شود كه حكم به غير «ما انزل اللَّه» مى‌كنند.

البتّه تحقق ظلم و فسق درباره هركسى كه مرتكب اين گناه شود واضح است ولى محكوم شدن به كفر در صورتى است كه حكم الهى را مردود بشمرد و آن را باطل بداند، چرا كه چنين سخن يا اعتقادى ملازم با انكار ذات پاك خداوند يا علم و حكمت و عدالت او است، و اين قطعاً موجب كفر است، همچنين اگر