پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٦ - ٢ روح عبادت و پرهيز از افراط و تفريطها

تفسير سوره حمد دارد و مى‌گويد: عبادت تنها خضوع نيست بلكه حقيقت عبادت گويى اين است كه بنده خود را در مقام مملوكيّت پروردگار قرار داده، سپس همين معنا را در تفسير سوره بقره هنگامى كه سخن از سجده فرشتگان براى آدم مى‌گويد تكرار مى‌كند، و فعل عبادى را فعلى مى‌داند كه صلاحيّت اظهار مولويّت مولى و عبوديّت عبد را داشته باشد، به همين دليل ايشان سجده‌اى را براى غير خدا ممنوع مى‌شمرد كه در آن اعتقاد به ربوبيّت غير خدا باشد، و امّا سجده‌اى كه به عنوان احترام و تكريم ديگرى باشد و در آن اعطاى ربوبيّت نباشد بى‌مانع مى‌داند، هرچند در پايان اضافه مى‌كند ذوق دينى كه از انس به ظواهر دين حاصل شده است حكم مى‌كند كه سجده مخصوص خدا است و در برابر غير خدا نبايد سجده كرد. [١]

با اين حال آنچه از دقّت در موارد استعمال كلمه عبادت در قرآن و سنّت و استعمالات روزمرّه و گواهى ارباب لغت استفاده مى‌شود اين است كه مفهوم لغوى اين واژه همان نهايت خضوع است، نه اعتقاد به ربوبيّت و مالكيّت معبود، به همين دليل اگر كسى در برابر خورشيد و ماه و آتش سجده كند به خاطر بركاتى كه دارند، به اين كار خورشيد پرستى و ماه‌پرستى و آتش‌پرستى گفته مى‌شود، و همچنين اگر كسى در برابر مجسمه نياكان يا ملوك و سلاطين به عنوان اداى احترام سجده نمايد و يا از آن بالاتر اگر در پيشگاه امامان عليهم السلام به خاطر مقام والاى آنها به آنها سجده كند پرستش و عبوديّت خواهد بود و ممنوع است.

به همين دليل قرآن مجيد صريحاً در آيه سجده (آيه ٣٧ سوره فصلت) از

[١]. تفسير الميزان، جلد ١، صفحه ٢٢ و ١٢٤.