پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٦ - نامهاى بىنشان

«يَخْرُصُوْنَ» همان‌گونه كه قبلًا اشاره شد از مادّه «خَرْص» هم به معناى تخمين آمده و هم به معناى دروغ، زيرا تخمين در بسيارى از موارد صحيح از آب در نمى‌آيد، و آيه مورد بحث تاب هر دو معنا را دارد.

همين معنا با كمى تفاوت در آيه پنجم آمده آنجا كه بعد از ذكر انحرافات بت‌پرستان مى‌فرمايد: «و بيشتر آنها، جز از گمان (و پندارهاى بى اساس)، پيروى نمى كنند؛ با آنكه گمان، هرگز (انسان را) از حق بى نياز نمى سازد (و به حق نمى رساند)»: «وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنّاً إِنَّ الظَّنَّ لَايُغْنِي مِنْ الْحَقِّ شَيْئاً».

سپس اين پندارگرايان را با عبارتى پرمعنا تهديد كرده، مى‌فرمايد: «به يقين، خداوند از آنچه انجام مى دهند، آگاه است»: «إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ».

آرى ظن و گمان و پندار و وهم همچون تير در تاريكى است كه هرگز نمى‌توان با آن هدف‌گيرى كرد و به مقصود رسيد، و اگر گاهى اصابت كند بدون جهت‌گيرى و هدف‌شناسى بوده، و صرفاً معلول تصادف است.

«ظن» در لغت هرگونه پندار و گمان و وهم را شامل مى‌شود، هرچند گاهى بر يقين نيز اطلاق شده، ولى در آيه مورد بحث منظور همان معناى اوّل است.

قابل توجّه اين‌كه در اينجا پيروى از وهم و گمان را به «اكثر» آنها نسبت مى‌دهد، نه به همه آنها، و اين معنا نظر بسيارى از مفسّران را به خود جلب كرده.