سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٠٩ - مراتب تقرب به خداوند

انسان براي اينکه از بهشت و نعمت‌هاي بهشتي؛ نظير خوراکي‌ها، کاخ‌ها و همسران بهشتي که در قرآن و روايات توصيف شده‌اند بهره‌مند گردد، در جست‌وجوي تقرب به خداوند برمي‌آيد. درواقع، در اين مرتبه، مطلوب اصلي انسان قرب الاهي نيست، بلکه مطلوب اصلي او دسترسي به آن نعمت‌هاست و خداوند را براي آنکه وي را از آن نعمت‌ها برخوردار سازد مي‌خواهد و براي رسيدن به قرب او و جلب رضايت او تلاش مي‌کند. نظير کسي که با ديگري طرح دوستي مي‌ريزد تا از موقعيت و امکانات او استفاده کند و دوستي و رفاقت او وسيله‌اي براي رسيدن به منافع و خواسته‌هايش مي‌باشد. اما در مقابل کسي با ديگري طرح دوستي مي‌ريزد و آن دوستي و رفاقت به جهت محبت و علاقه‌اي است که به دوست خود دارد و چنان در اين دوستي ثابت‌قدم و استوار است که حتي اگر منفعتي نيز از دوستش به وي نرسد، خللي در رفاقت و دوستي او پديد نمي‌آيد؛ چون او براي آن رفاقتْ اصالت قائل است و آن ‌را وسيله‌اي براي تأمين منافع خود قرار نداده است.

دوستي خالصانه خداوند و عاري از انگيزه‌هاي نفساني و منفعت‌جويانه، در برخي از رواياتْ انگيزه مرتبه عالي عبادت و پرستش خداوند معرفي شده است. امام صادق(عليه السلام) در‌اين‌باره مي‌فرمايند:

الْعُبَّادَ ثَلَاثَه: قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَوْفاً فَتِلْک عِبَادَه الْعَبِيدِ، وَقَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ تَبَارَک وَتَعَالَى طَلَبَ الثَّوَابِ فَتِلْک عِبَادَه الْأُجَرَاءِ، وَقَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حُبّاً لَهُ فَتِلْک عِبَادَه الْأَحْرَارِ، وَهِيَ أَفْضَلُ الْعِبَادَه؛[١] «عبادت‌کنندگان سه گروه‌اند: ١. گروهي که خداي عز و جل را از ترس (عذاب جهنم) عبادت مي‌کنند و اين عبادت بردگان است. ٢. گروهي که خداي تبارک و تعالي را به طمع ثواب و پاداش عبادت مي‌کنند و اين عبادت مزدوران است.