سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٥١ - فضيلت بهره مندي از نجواي با معبود و توحيد خالص

منظور از جهاد در جمله واجعل جهادنا فيک مفهوم عام جهاد و مجاهدت در راه خداست و منحصر به جهاد اصطلاحي که جهاد نظامي و مبارزه با دشمنان خدا مي‌باشد نيست و شامل جهاد با نفس و خودسازي که جهاد اکبر ناميده شده است نيز مي‌شود.

تعبير کوتاه و پرمغز فانا بک ولک که مضمون آن در دعاهاي ديگر نيز آمده است، اشاره به توحيد ناب و خالص دارد که در پرتو آن انسان درمي‌يابد که اصالت و استقلالي از خويش ندارد و هستي او عاريه و ناشي از اراده الاهي است. براي فهم ناقص ارتباط وجودي انسان و ساير مخلوقات با خدا و اينکه همه‌چيز تابع اراده خداست، ناچاريم که به نقش اراده انسان اشاره‌اي داشته باشيم. هرچند فهم نقش اراده در انسان و تأثير آن، به‌هيچ‌وجه نمي‌تواند فهمي حقيقي و واقعي از اراده خداوند را به دست دهد و اساساً مقايسه اراده انسان که امري ممکن و خود ناشي از اراده خداست با اراده خداوند نابجا و ناصواب است و ذکر اين نمونه، تنها براي تسهيل فهم ناقصي از اراده الاهي است که درک حقيقت آن در افق عقل ناقص ما نمي‌گنجد. حقيقت و هويت انسان روح اوست که منشأ ادراکات، احساسات و عواطف است و در اين گذر، روح انسان خاستگاه تصميم و اراده نيز هست. اراده‌اي که حادث است و در فرايند خاصي تحقق مي‌يابد. با اين توضيح وقتي ما اراده مي‌کنيم که صورت باغ و يا صورت سيبي در ذهنمان به وجود آيد، به دنبال آن اراده و توجه، صورت آن باغ و يا سيب در ذهنمان پديد مي‌آيد و چون وجود آن صورت ذهني تابع آن اراده و توجه است، اگر آن اراده و توجه از بين برود، آن صورت ذهني نيز از بين خواهد رفت. به‌تعبيرديگر توجه، اراده و آن صورت ذهني به يک‌باره تحقق و وجود مي‌يابند و آن صورت ذهني جلوه و اثر وجودي اراده است که به تبع زوال آن اراده زايل مي‌گردد. در افقي بالاتر و فراتر از نسبت بين ممکنات، همه مخلوقات تابع اراده خداوند هستند و تحقق آنها معطوف و منوط به اراده الاهي است و وجود هرچيزي تجسم اراده الاهي است و با اراده الاهي