سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩٧ - اطمينان نفس و آرامش دروني اساسي ترين نياز رواني
بسياري از مفسران گفتهاند که آيه شريفه درباره رسول خدا(صلي الله عليه و آله) نازل شده است و ضمير در لن ينصره الله به رسول خدا(صلي الله عليه و آله) برميگردد. چون مشرکين مکه ميپنداشتند ديني که وي آورده دروغين و نوظهور است و اساس محکمي ندارد و بهاينجهت دعوتش منتشر نميشود، نزد خدا هم منزلتي ندارد تا او را ياري کند. ولي وقتي آن حضرت به مدينه مهاجرت فرمود و خدا نصرتش داد و دينش عالمگير شد و آوازهاش همهجا پيچيد، اين حادثه غيرمنتظره سخت ايشان را به خشم آورد. ازاينروي، در اين آيه آنان را نکوهش ميکند و ميفرمايد که ياور او خداست و چون ياور او خداست خشم ايشان پايان نميپذيرد گرچه خود را خفه کنند.[١]
ولي با توجه به آنکه از آغاز سوره تا آيه مورد نظر نامي از رسول خدا(صلي الله عليه و آله) برده نشده بعيد است که ضمير در لن ينصره الله به آن حضرت برگردد و احتمال قويتر آن است که ضمير به «من» و خود اشخاص برميگردد[٢] و بر اين اساس منظور آيه اين است که هرکس از خداوند نااميد گشته و گمان دارد که خداوند او را به خود وانهاده و در دنيا و آخرت يارياش نميکند، طبيعي است که حالت وانهادگي و افسردگي شديد در او پديد ميآيد و از معاشرت با ديگران و ايفاي نقش مثبت در جامعه خودداري ميورزد و حالت بدبيني و خشم شديد او را فرا ميگيرد. شکي نيست که او نبايد از خداوند نااميد گردد و باور داشته باشد که هيچگاه خداوند او را به خود وانمينهد. بنابراين، او بايد حالت وانهادگي، افسردگي و خشم ناشي از آن حالتهاي نکوهيده رواني را از درون خويش بزدايد و در پرتو اميد به خداوند روحيه نشاط، آرامش و اطمينان را در خود زنده کند. در غير اين صورت براي فرونشاندن خشم خود، خويشتن را حلقآويز کند و بنگرد که بدينوسيله خشم او فرو مينشيند و آيا علاج آن خشم غيرمنطقي و بيهوده در اين است که خود را نابود کند؟
[١] علامه طباطبايي، الميزان، ترجمه سيدمحمدباقر موسوي همداني، ج١٤، ص٥٢٣. [٢] اين احتمال از سوي برخي از مفسران نيز مطرح گرديده است. ر.ک: جمعي از نويسندگان، تفسير نمونه، ج ١٤، ص٤١.