سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٧ - حالات فطري و طبيعي قلب در قرآن
از بيم عذابهاي الاهي متأثر نميشود، اما بهشدت تحت تأثير صحنهها و منظرههاي لذتبخش و شهوتبرانگيز قرار ميگيرد و خيرهخيره به آنها نگاه ميکند و چشم از آنها برنميدارد.
امير مؤمنان(عليه السلام)ميفرمايند: مَا جَفَّتِ الدُّمُوعُ إِلا لِقَسْوَه الْقُلُوبِ وَمَا قَسَتِ الْقُلُوبُ إِلا لِکثْرَه الذُّنُوبِ؛[١] «چشمها از ريزش اشک خشک نميگردند مگر به جهت قساوت دلها و دلها قساوتزده نميشوند مگر به جهت فراوان گشتن گناهان».
همچنين رسول خدا(صلي الله عليه و آله) فرمودند: مِنْ عَلامَاتِ الشَّقَاءِ جُمُودُ الْعَيْنِ وَقَسْوَه الْقَلْبِ وَشِدَّه الْحِرْصِ فِي طَلَبِ الدُّنْيَا وَالإِصْرَارُ عَلَى الذَّنْبِ؛[٢] «از نشانههاي شقاوت خشکي چشم، قساوت دل، حرص و طمع زياد در فراهم آوردن روزي و پافشاري برگناه است».
ريزش اشک از چشم در حالات خاصّي امري طبيعي است، ازاينروي وقتي مادر فرزندش را ناراحت ميبيند و يا هنگامي که از او جدا ميشود ميگريد و همچنين در فراق دوست اشک از چشمان انسان جاري ميگردد. مهمتر آنکه قلب سالم فطري در برابر خداوند نرم است و در مقام مناجات و عبادت خدا و به جهت ترس از عذابهاي الاهي ميگريد و نيز وقتي حقيقت را ميشناسد از شوق و لذت به وجد ميآيد و در نتيجه اشک شوق از چشم جاري ميگردد.
چنانکه خداوند در وصف گروهي از نصاري که پاکنهاد و تشنه حق بودند و زمينه ايمان در آنها وجود داشت، ميفرمايد که وقتي به آيات الاهي که بر رسول خدا(صلي الله عليه و آله) نازل شده آگاه ميشوند از شوق اشک ميريزند: وَإِذَا سَمِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاکتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ؛[٣] «و چون آنچه
[١] محمدباقر مجلسي، بحار الانوار، ج٧٣، باب١٣٧، ص٣٥٤، ح٦٠. [٢] محمدبنيعقوب کليني، اصول کافي، ج٢، ص٢٩٠، ح٦. [٣] مائده (٥)، ٨٣.