سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٧ - ١ قساوت قلب

گفتار دوازدهم

(قلب بيمار و راهکارهاي درمان آن)

در ادامه مناجات شکايت‌کنندگان، امام سجاد(عليه السلام) از قلب معيوبي که از هدايت فطري تهي ‌گشته و دچار قساوت گرديده است شکايت مي‌کنند و مي‌فرمايند: اِلهى‏ اِلَيْک اَشْکو قَلْباً قاسِياً مَعَ الْوَسْواسِ مُتَقَلِّباً، وَبِالرَّيْنِ وَالطَّبْعِ مُتَلَبِّساً؛ «خدايا، به تو شکايت مي‌کنم از دلي سخت که با وسوسه دگرگون گرديده و با زنگار ظلمت و تاريکي و مُهر بي‌توفيقي درپيچيده شده است».

منظور از قلب در قرآن و روايات و از جمله در اين مناجات و نيز در ادبيات عمومي و اخلاق عضو صنوبري‌شکل درون سينه که در دانش پزشکي قلب ناميده مي‌شود نيست، بلکه منظور از آن همان روح و نفس انساني است از آن نظر که داراي ادراکات، عواطف و احساسات مي‌باشد. قرآن قلب سالم و قلبي را که از مدار فطرت خارج نگشته و در مقابل حق انعطاف‌پذير است، قلب سليم مي‌نامد و در مقابلْ برخي از قلب‌ها را «قاسيه»، «ناپاک»، «بيمار» و «مهرخورده» مي‌خواند و نيز برخي قلب‌ها را به «زنگار گرفته» توصيف مي‌کند.

١. قساوت قلب

«قساوت» به معناي سختي و نفوذ‌ناپذيري است و ازاين‌رو سنگ‌هاي خشن و سخت را