تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٥ - مقاله مرحوم مصنف و تضعيف جمع بين كلامين

صاحب اين بيان فرمود:

مقصود مرحوم شهيد و محقّق ثانى تحقّق معاطات است بواسطه رضايت جديد يعنى ايشان مى‌فرمايند:

بعد از آنكه متعاملين دانستند عقدشان صحيح نيست و اثرى بدنبال ندارد راضى مى‌شوند كه ديگرى در عين مال او تصرّف كرده و مال در ملك وى درآيد.

در جواب اين بيان مى‌گوئيم:

دو اشكال باين تقرير وارد است:

اشكال اوّل‌

اين بيان اختصاص بآنجائى دارد كه متعاملين بدانند عقد لفظى فاسد است فلذا پس از وقوع عقد رضايت جديد پيدا كنند به معاوضه و معامله و غير اينصورت از صور ديگر را شامل نمى‌شود در حاليكه كلام تمام فقهاء در اينمسئله مطلق بوده و هيچگونه اختصاصى در آن ديده نمى‌شود و به تعبير ديگر:

توجيه مذكور اخصّ از مدّعا مى‌باشد.

اشكال دوّم‌

علاوه بر اشكال مذكور مى‌گوئيم:

اين تراضى جديد كه مى‌فرمائيد از دو حال خارج نيست:

الف: ادامه همان تراضى است كه در ضمن عقد فاسد بود.

ب: غير از آن بوده بلكه ابتداء حدوثش بعد از منتفى شدن رضايت سابق است.

اگر فرض اوّل باشد بحسب فرض وقتى عقد فاسد و منتفى شد رضايت در ضمن آن نيز منتفى گرديده و نمى‌توان صحّت معاطات را مستند بآن قرار داد.

و اگر فرض دوّم باشد آنرا به دو نحو مى‌توان تصوير نمود:

١- آنكه رضاى جديد بر وجه معاطات نبوده بلكه هريك از متعاملين راضى شوند باينكه ديگرى در مالش تصرّف نموده بدون اينكه رضايت رفيقش به تصرّف‌