چيست؟ در ميان مفسران گفتگو است:
بعضى، آن را بيمارى‌ها، «١»
بعضى، گرسنگى و شدائد ديگر،
بعضى، مشاهده آثار عظمت اسلام، و حقانيت پيامبر صلى الله عليه و آله را در ميدان‌هاى جهاد، كه منافقان به حكم اجبار محيط در آن شركت داشتند،
و بعضى، پرده بر داشتن از اسرار آنها، مى‌دانند.
اما با توجه به اين كه در آخر آيه مى‌خوانيم: آنها متذكر نمى‌شوند، روشن مى‌شود: آزمايش از نوع آزمايش‌هائى بوده، كه بايد باعث بيدارى اين گروه گردد.
و نيز از تعبير آيه چنين بر مى‌آيد كه: اين آزمايش غير از آزمايش عمومى است، كه همه مردم در زندگى خود با آن روبرو مى‌شوند.
با توجه به اين موضوع، به نظر مى‌رسد: تفسير چهارم، يعنى پرده‌بردارى از اعمال سوء آنها، و ظاهر شدن باطنشان، به مفهوم آيه نزديك‌تر است.
اين احتمال نيز وجود دارد كه: «افتنان و امتحان» در آيه مورد بحث، مفهوم جامعى داشته باشد، كه شامل همه اين موضوعات بشود.
***
سپس، اشاره به قيافه انكارآميزى كه آنها در برابر آيات الهى به خود مى‌گرفتند كرده مى‌گويد: «هنگامى كه سوره‌اى از قرآن نازل مى‌شود، آنها با نظر تحقير و انكار نسبت به آن سوره، به يكديگر نگاه مى‌كنند، و با حركات چشم، مراتب نگرانى خود را ظاهر مى‌سازند» «وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى‌ بَعْضٍ».
ناراحتى و نگرانى آنها از اين نظر است كه: مبادا نزول آن سوره، رسوائى