برنامه اسلام در مورد بردگان، برنامه «آزادى تدريجى» است كه نتيجه نهائى‌اش آزاد ساختن همه بردگان بدون روبرو شدن با واكنش‌هاى نامطلوب اجتماعى آن مى‌باشد، و تخصيص سهمى از زكات، به اين موضوع، گوشه‌اى از اين برنامه را تشكيل مى‌دهد.
٦- «براى اداء دين بدهكاران» و آنها كه بدون جرم و تقصير، زير بار بدهكارى مانده و از اداى آن عاجز شده‌اند «وَ الْغارِمينَ».
٧- «و مصرف در راه خدا» «وَ في‌ سَبيلِ اللَّهِ».
همان گونه كه اشاره خواهيم كرد، منظور از آن، تمام راه‌هائى است كه به گسترش و تقويت آئين الهى منتهى شود، اعم از مسأله جهاد و تبليغ و مانند آن.
٨- «و كمك به واماندگان در راه» «وَ ابْنِ السَّبيلِ».
يعنى مسافرانى كه بر اثر علتى در راه مانده، و زاد، توشه و مركب كافى براى رسيدن به مقصد ندارند، هر چند افراد فقير و بى‌بضاعتى نيستند، ولى بر اثر دزد زدگى، بيمارى، گم كردن اموال خود، و يا علل ديگر، به چنين وضعى افتاده‌اند، اين گونه اشخاص را، بايد از طريق زكات، به مقدارى كه براى رسيدن به مقصد لازم است بى‌نياز ساخت.
در پايان آيه، به عنوان تأكيد روى مصارف گذشته مى‌فرمايد: «اين فريضه الهى است» «فَريضَةً مِنَ اللَّهِ».
و بدون شك اين فريضه، حساب شده، كاملًا دقيق، و جامع مصلحت فرد و اجتماع است، زيرا «خداوند دانا و حكيم است» «وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيمٌ».
البته، حكم زكات قبلًا در «مكّه» نازل شده بود، اما نه به صورت وجوب جمع‌آورى در بيت‌المال، بلكه، خود مسلمانان اقدام به پرداخت آن مى‌كردند، ولى در «مدينه» دستور جمع‌آورى و «تمركز» آن، از ناحيه خداوند در آيه ١٠٣