تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤١
پناه دادند.
٣- مهاجرانِ اولين، كسانى باشند كه در سالهاى آغاز ورود رسول خدا صلى الله عليه و آله به «مدينه» مهاجرت نمودند؛ و انصارِ نخستين، كسانى كه از پيامبر و اين گروه حمايت كردند.
٤- مهاجرانِ اولين، كسانى باشند كه تا قبل از نبرد «احزاب»- كه شكست «قريش» قطعى شد- مهاجرت كردند؛ و انصارِ نخستين، كسانى كه از اين مهاجران دفاع نمودند (از اين جهت اين زمان مورد توجه قرار مىگيرد كه پس از آن ماجراى «بنى قريظه» و «بنى نضير» پيش آمد و مهاجران به نحوى از كمكهاى انصار بىنياز شدند).
٥- مهاجرانِ اولين، كسانى باشند كه تا قبل از «فتح مكّه» مهاجرت نموده؛ و انصارِ نخستين، كسانى كه تا اين زمان از آنان حمايت كردند.
و جمله «وَ الَّذينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ» به نسبت هر كدام از اين مقاطع مىتواند معنى خود را داشته باشد.
٦- مهاجرينِ اولين، كسانى باشند كه تا قبل از رحلت رسول خدا صلى الله عليه و آله مهاجرت نموده؛ و انصارِ نخستين، كسانى كه تا اين زمان از آنها حمايت داشتند.
اين احتمال بر اين مبنى است كه رضايت خداوند شامل تمام اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله (كسانى كه او را ديدهاند) بشود، وكسانى كه نديدهاند «تابعين» به حساب آيند.
اما بايد خوب توجه كنيم كه طبق آيه، رضايت وخشنودى خداوند شامل «پيشگامانِ از مهاجران و انصار» مىشود، به همين دليل احتمال آخر قابل قبول نيست؛ زيرا در اين صورت كس ديگرى وجود نخواهد داشت كه صدق غيرپيشگام كند.
به همين نسبت احتمالات پيشين نيز تضعيف مىگردد. خصوصاً كه از آيه