اوّلًا- توبه پروردگار به معنى بازگشت او به رحمت، و توجه به بندگان است، و در مفهوم آن، گناه و يا لغزش نيست، چنان كه در سوره «نساء»، بعد از ذكر قسمتى از احكام اسلام، مى‌فرمايد: يُريدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَ يَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيمٌ:
«خداوند مى‌خواهد احكام خود را براى شما تبيين كند، و به روش شايسته كسانى كه قبل از شما بودند، شما را هدايت كند، و بر شما توبه كند، و خداوند دانا و حكيم است». «١»
در اين آيه و پيش از آن، سخن از گناه و لغزشى به ميان نيامده، بلكه طبق تصريح همين آيه، سخن از تبيين احكام و هدايت به سنت‌هاى ارزنده پيشين در ميان است، و اين خود نشان مى‌دهد كه: توبه در اينجا، به معنى شمول رحمت الهى نسبت به بندگان است.
ثانياً- در كتب لغت نيز، يكى از معانى توبه همين موضوع ذكر شده است، در كتاب معروف «قاموس»، يكى از معانى توبه چنين ذكر شده: «رَجَعَ عَلَيْهِ بِفَضْلِهِ وَ قَبُولِهِ».
و ثالثاً- در آيه مورد بحث، تخلف و انحراف از حق را، تنها به گروهى از مؤمنان نسبت مى‌دهد، با اين كه توبه الهى را شامل حال همه مى‌داند، و اين خود نشان مى‌دهد كه: توبه خدا در اينجا به معنى پذيرش عذر بندگان از گناه نيست، بلكه همان رحمت خاص الهى است، كه در اين لحظات سخت به يارى پيامبر صلى الله عليه و آله و همه مؤمنان، بدون استثناء از مهاجران و انصار آمد، و آنها را در امر جهاد ثابت قدم ساخت.
***