تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٥
همه از آن اطلاع پيدا خواهند كرد؛ زيرا:
اوّلًا- آيه اطلاق دارد، و تمام اعمال را شامل مىشود، و مىدانيم كه همه اعمال از طرق عادى بر پيامبر صلى الله عليه و آله و مؤمنان آشكار نخواهد شد؛ چرا كه بيشتر اعمال خلاف در پنهانى و به طور مخفيانه انجام مىشود، و در پرده استتار غالباً پوشيده مىماند، و حتى بسيارى از اعمال نيكِ مستور و مكتوم، چنين است.
و اگر ما ادعا كنيم، همه اعمال اعم از نيك و بد، و يا غالب آنها بر همه روشن مىشود، سخنى بسيار گزاف گفتهايم.
بنابراين، آگاهى پيامبر صلى الله عليه و آله و مؤمنان از اعمال مردم، بايد از طرق غير عادى و به تعليم الهى باشد.
ثانياً- در پايان آيه مىخوانيم: فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ: «خداوند شما را در قيامت به آنچه عمل كردهايد آگاه مىسازد».
شك نيست كه اين جمله، تمام اعمال آدمى را اعم از مخفى و آشكار شامل مىشود، و ظاهر تعبير آيه اين است: منظور از عمل، در اول و آخر آيه يكى است، بنابراين، آغاز آيه نيز همه اعمال را چه آشكار و چه پنهان، شامل مىشود، و شك نيست كه آگاهى بر همه اينها، از طرق عادى ممكن نيست.
به تعبير ديگر، پايان آيه از جزاى همه اعمال سخن مىگويد، و آغاز آيه نيز، از اطلاع خداوند و پيامبر و مؤمنان نسبت به همه اعمال بحث مىكند، يكى مرحله آگاهى است، و ديگرى مرحله جزا، و موضوع در هر دو قسمت يكى است.
ثالثاً- تكيه روى مؤمنان در صورتى صحيح است كه، منظور همه اعمال، و از طرق غير عادى باشد، و الّا اعمال آشكار را هم مؤمنان مىبينند و هم غير مؤمنان.