٢- نفى به تنهائى كافى نيست!
دومين درسى كه از آيات فوق مى‌گيريم اين است: خداوند در اين آيات به پيامبر صلى الله عليه و آله دستور مى‌دهد: در مسجد «ضرار» نماز نخوان! بلكه در مسجدى كه بر شالوده تقوا بنا شده است، نماز بخوان!
اين «نفى» و «اثبات» كه از شعار اصلى اسلام، «لا إِلهَ إِلَّا اللَّه»، تا برنامه‌هاى بزرگ و كوچك ديگر، همه جلوه‌هاى آن است، اين واقعيت را بيان مى‌كند كه:
هميشه در كنار هر نفى، بايد اثباتى باشد، تا جامه عمل به خود بپوشد.
اگر ما مردم را از رفتن به مراكز فساد نهى مى‌كنيم، بايد در مقابل آن، كانون‌هاى پاكى براى اجتماع و ارضاى روح زندگى گروهى بسازيم.
اگر از تفريحات ناسالم جلوگيرى مى‌كنيم، بايد وسائل تفريحات سالمى فراهم سازيم.
اگر از مدارس استعمارى نهى مى‌كنيم، بايد فرهنگى سالم و مراكزى پاك براى آموزش و پرورش تشكيل بدهيم.
اگر بى‌عفتى را محكوم مى‌سازيم، بايد وسائل «ازدواج» آسان در اختيار جوانان بگذاريم.
آنها كه، تمام قدرت خود را در «نفى» به كار مى‌اندازند، و در برنامه‌هايشان خبرى از «اثبات» نيست، يقين داشته باشند، نفيشان هم كمتر به جائى خواهد رسيد.
زيرا اين سنت آفرينش است، كه بايد همه غرائز و احساسات را، از طريق صحيح اشباع كرد؛ چرا كه اين، برنامه مسلّم اسلام است: «لا» بايد با «إِلَّا» توأم گردد، تا از آن توحيدى حيات‌بخش متولد شود.
و اين درسى است كه، متأسفانه بسيارى از مسلمانان آن را به دست