***
٢- تفاوت فضل و رحمت
در اين كه ميان «فضل» و «رحمت»، كه در آيه دوم به آن اشاره شده است چه تفاوتى است؟ در ميان مفسران گفتگو بسيار است:
الف- بعضى فضل الهى را اشاره به نعمت‌هاى ظاهرى، و رحمت را اشاره به نعمت‌هاى باطنى دانسته‌اند.
و يا به تعبير ديگر: يكى نعمت مادّى، و ديگرى نعمت معنوى را مى‌گويد (كراراً در آيات قرآن جمله «لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ»، «ابْتَغُوا» و «ابتغائكم» «١»
و تعبيراتى شبيه به آن، به معنى تحصيل روزى و درآمد مادّى آمده است).
ب- بعضى ديگر گفته‌اند: فضل الهى آغاز نعمت، و رحمت او دوام نعمت است.
البته با توجه به اين كه فضل به معنى بخشيدن نعمت مى‌باشد، و با توجه به اين كه ذكر رحمت پس از آن، بايد چيزى اضافه بر آن بوده باشد، تفسير فوق قابل درك است.
و اين كه: در روايت متعددى مى‌خوانيم: منظور از فضل الهى وجود پيامبر صلى الله عليه و آله و نعمت نبوت، و منظور از رحمت پروردگار، وجود على عليه السلام و نعمت ولايت است نيز، شايد اشاره به همين تفسير باشد؛ زيرا پيامبر صلى الله عليه و آله سرآغاز اسلام بود، و على عليه السلام سبب بقاء و ادامه حيات آن شد (يكى علت محدثه و ايجادكننده، و ديگرى مبقيه و بقادهنده). «٢»
بعضى ديگر احتمال داده‌اند: فضل اشاره به نعمت‌هاى بهشتى، و رحمت اشاره به آمرزش از گناه است.
ج- اين احتمال نيز داده شده كه فضل، اشاره به نعمت عام پروردگار به