اين استقامت و پايمردى عجيب، درس بزرگى براى همه مسلمين جهان در تمام قرون و اعصار به يادگار گذاشتند.
درسى كه براى همه نسل‌ها كافى بود، و وسيله پيروزى و غلبه بر دشمنان بزرگ، مجهز و خطرناك.
شك نيست در ميان مسلمانان، افرادى بودند كه روحيه ضعيف‌ترى داشتند، و همانها بودند كه فكر بازگشت را در سر مى‌پروراندند، كه قرآن از آن تعبير به «مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزيغُ قُلُوبُ فَريقٍ مِنْهُم» كرده است (؛ زيرا «يَزِيْغ» از ماده «زيغ»، به معنى تمايل و انحراف از حق به سوى باطل است).
ولى همان گونه كه ديديم، روحيه عالى اكثريت، و لطف پروردگار، آنها را نيز از اين فكر منصرف ساخت، و به جمع مجاهدان راه حق پيوستند.
***
٣- منظور از «خُلِّفُوا»
در آيات فوق، درباره آن سه نفر از مسلمانان سست و سهل‌انگار، تعبير به «خُلِّفُوا» شده است، يعنى «پشت سر گذارده شده‌اند».
اين تعبير يا به خاطر آن است كه: مسلمانان هنگامى كه اين گونه اشخاص سستى مى‌كردند، آنها را پشت سر گذارده، و بى اعتنا به وضعشان به سوى ميدان جهاد پيش مى‌رفتند.
و يا به خاطر آن است كه هنگامى كه؛ براى عذرخواهى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند، عذر آنها را نپذيرفت، و قبول توبه آنها را به عقب انداخت.
***
٤- يك درس بزرگ براى هميشه
از مسائل مهمى كه از آيات فوق استفاده مى‌شود، مسأله مجازات مجرمان