تفسير:
زندانِ محاصره اجتماعى گنهكاران
اين آيات نيز، همچنان از جنگ «تبوك» و مطالب گوناگونى كه پيرامون اين رويداد بزرگ اسلامى به وقوع پيوست، سخن مى‌گويد.
نخستين آيه، اشاره به شمول رحمت بى‌پايان پروردگار، نسبت به پيامبر، مهاجران و انصار در آن لحظات حساس كرده، مى‌گويد: «خداوند رحمت خود را شامل حال پيامبر صلى الله عليه و آله و مهاجران و انصار، همانها كه در موقع شدت و بحران از او پيروى كردند، نمود» «لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهاجِرينَ وَ الأَنْصارِ الَّذينَ اتَّبَعُوهُ في‌ ساعَةِ الْعُسْرَةِ».
آنگاه اضافه مى‌كند: «اين شمول رحمت الهى، به هنگامى بود كه بر اثر شدت حوادث، و فشار ناراحتى‌ها، نزديك بود گروهى از مسلمانان از جاده حق باز گردند» (و تصميم به مراجعت از تبوك بگيرند) «مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزيغُ قُلُوبُ فَريقٍ مِنْهُمْ».
و دگر بار تأكيد مى‌كند كه: «بعد از اين ماجرا، خداوند رحمت خود را شامل حال آنها ساخت، و توبه آنها را پذيرفت؛ زيرا او نسبت به مؤمنان مهربان و رحيم است» «ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَئُوفٌ رَحيمٌ».
***
نه تنها اين گروه عظيم را كه در جهاد شركت كرده بودند، مورد رحمت خويش قرار داد، بلكه «آن سه نفر كه از شركت در جهاد تخلف ورزيده بودند، و جنگجويان آنها را پشت سر گذاشتند و رفتند نيز، مشمول لطف خود قرار داد» «وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذينَ خُلِّفُوا».
اما اين لطف الهى، به آسانى شامل حال آنها نشد، بلكه هنگامى بود كه اين