تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٩
و در پايان آيه، مجازات شديد اين گروه را به اين صورت بيان مىكند كه:
«ما به زودى آنها را دو بار مجازات خواهيم كرد، و پس از آن، به سوى عذاب بزرگ ديگرى فرستاده خواهند شد» «سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظيمٍ».
در اين كه «عذاب عظيم»، اشاره به مجازاتهاى روز قيامت است شكى نيست، ولى در اين كه، آن دو عذاب ديگر چه نوع عذابى است، در ميان مفسران گفتگو است، و احتمالات متعددى پيرامون آن دادهاند.
اما، بيشتر چنين به نظر مىرسد: يكى از اين دو عذاب، همان مجازات اجتماعى آنها به خاطر رسوائيشان و كشف اسرار درونيشان مىباشد، كه به دنبال آن تمام حيثيت اجتماعى خود را از دست مىدهند، و شاهد آن را در آيات گذشته خوانديم، و در بعضى از احاديث نيز آمده كه: وقتى كار اين گروه به مراحل خطرناك مىرسيد، پيامبر صلى الله عليه و آله آنها را با نام و نشان معرفى مىكرد، و حتى از مسجد بيرون مىساخت! «١»
و مجازات دوم، همان است كه در آيه ٥٠ سوره «انفال» به آن اشاره شده، آنجا كه مىفرمايد: وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ ...: «هر گاه كافران را به هنگامى كه فرشتگان مرگ جان آنها را مىگيرند، ببينى كه چگونه به صورت و پشت آنها مىكوبند، و مجازات مىكنند، به حال آنها تأسف خواهى خورد ...».
اين احتمال نيز وجود دارد كه: مجازات دوم، اشاره به ناراحتىهاى درونى و شكنجههاى روانى بوده باشد، كه بر اثر پيروزى همه جانبه مسلمانان، دامن اين گروه را گرفت.
***