تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦١
داشتن كافران بر آتش، همان عرضه داشتن آتش بر كفار است؛ چرا كه آتش، عقل و شعورى ندارد، تا كافران را به او عرضه كنند، در حالى كه عرضه داشتن در مواردى است كه طرف داراى درك و شعورى باشد.
ولى، اين ايراد را مىتوان پاسخ گفت؛ چرا كه در پارهاى از آيات قرآن يك نوع درك و شعور براى دوزخ بيان شده، تا آنجا كه خداوند با آن سخن مىگويد، و او پاسخ مىدهد: مىفرمايد: هَلِ امْتَلَأَتِ؟ «اى دوزخ آيا پُر شدهاى»؟ در پاسخ عرض مىكند: هَلْ مِنْ مَزِيْدٍ؟: «آيا افزون بر اين هم هست»؟!. «١»
حق اين است كه، حقيقتِ عرضه داشتن، به معنى رفع موانع ميان دو چيز است، تا آنجا كه يكى در اختيار ديگرى قرار گيرد، و در مورد كافران و دوزخ مطلب چنين است كه موانع در ميان آن دو بر طرف مىشود، و در اين صورت، هم مىتوان گفت: آنها بر آتش عرضه مىشوند، و هم آتش بر آنها، و هر دو تعبير صحيح است.
به هر حال، نيازى نيست كه عرضه داشتن را به معنى وارد شدن در آتش بگيريم، آن چنان كه «طبرسى» در «مجمع البيان» آورده، بلكه، اين عرضه داشتن خود يك نوع عذاب دردناك و هولناك است كه دوزخيان قبل از ورود در آتش تمام قسمتهاى جهنم را از بيرون با چشم خود مىبينند، و سرنوشت شوم خويش را مشاهده مىكنند و زجر مىكشند.
***
٢- جمله «أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ» به معنى بهرهگيرى از لذائذ دنياست و تعبير به «أَذْهَبْتُمْ» (برديد) به خاطر آن است كه اين لذائذ و مواهب با بهرهگيرى نابود مىشوند، و از بين مىروند.