تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٥
و سرآغاز عذاب اليم الهى براى ظالمان و مفسدان است.
در اينجا، اين گروهِ ستمگر از خواب غفلت بيدار مىشوند و تقاضاى رفع عذاب و بازگشت به زندگى عادى دنيا مىكنند، كه دست رد به سينه آنها زده مىشود.
مطابقِ اين تفسير، «دخان» معنى حقيقى خود را دارد، و مضمون اين آيات، همان است كه در آيات ديگر قرآن آمده، كه گنهكاران و كافران، در آستانه قيامت يا در خود قيامت، تقاضاى برطرف شدن عذاب و بازگشت به دنيا مىكنند، ولى از آنها پذيرفته نمىشود. «١»
تنها مشكلى كه اين تفسير دارد، اين است كه با جمله: إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عائِدُونَ: «ما كمى عذاب را برطرف مىسازيم اما شما بار ديگر باز مىگرديد» سازگار نيست؛ چرا كه در پايانِ جهان يا در قيامت، مجازات الهى تخفيف نمىيابد، تا مردم به حالت كفر و گناه بازگردند.
اما اگر اين جمله را به صورتِ يك «قضيه شرطيه» معنى كنيم، هر چند كمى مخالف ظاهر است، مشكل برطرف مىشود؛ زيرا مفهومِ آيه چنين مىشود: «هر گاه ما كمى عذاب را از اينها برطرف كنيم، باز راه نخست را پيش مىگيرند» كه در حقيقت، شبيه آيه ٢٨ سوره «انعام» است: وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ: «اگر آنها به دنيا بازگردند، باز اعمالى را كه از آن نهى شدند، تكرار مىكنند».
مشكل ديگر اين كه، تفسير «الْبَطْشَةَ الْكُبْرى» (مجازات سخت و سنگينى) به حوادثِ روز «بدر»، بعيد به نظر مىرسد، اما با مجازاتهاى قيامت كاملًا متناسب است. «٢»