تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٧
ديگرى مىگويد:
روزگار است اين كه گه عزت دهد، گه خوار دارد چرخ بازيگر، از اين بازيچهها بسيار دارد!
در مورد دهر نيز گفتهاند:
دهر چون نيرنگ سازد، چرخ چون دستان كند مغز را آشفته سازد، عقل را حيران كند!
ولى در احاديث اسلامى از پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله نقل شده: لاتَسُبُّوا الدَّهْرَ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الدَّهْرُ: «روزگار را دشنام ندهيد؛ چرا كه خداوند روزگار است». «١»
اشاره به اين كه روزگار لفظى بيش نيست، كسى كه مدبّر اين جهان و گرداننده اين عالم است، خدا است، اگر به مدبّر و گرداننده اين جهان بدگوئى كنيد، بدون توجه، به خداوند قادر متعال بدگوئى كردهايد!
شاهد گوياى اين سخن، حديث ديگرى است كه به عنوان «حديث قدسى» نقل شده است، خداوند مىفرمايد: يُؤْذِيْنِى ابْنُ آدَمَ يَسُبُّ الدَّهْرَ، وَ أَنَا الدَّهْرُ! بِيَدِىَ الامْرُ، أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ!: «اين سخن فرزندان آدم مرا آزار مىدهد كه به دهر دشنام مىگويند، در حالى كه دهر منم! همه چيز به دست من است و شب و روز را من دگرگون مىسازم». «٢»
ولى، در بعضى از تعبيرات «دهر» به معنى «ابناء روزگار» و «مردم زمانه» به كار رفته، كه بزرگان از بىوفائى آنها شكوه كردهاند، شبيه شعر معروفى كه از امام حسين عليه السلام در شب عاشورا نقل شده كه فرمود:
يا دَهْرُ أُفٍّ لَكَ مِنْخَل ِيْلٍ كَمْ لَكَ بِالإِشْراقِ وَ الاصِيْلِ
مِنْ صاحِبٍ وَ طالِبٍ قَتِيْلٍ وَ الدَّهْرُ لايَقْنَعُ بِالْبَدِيْلِ