تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٨
كه: «گروهى عبادت شيطان مىكنند» «١»
و درباره يهود مىگويد: «علماى خود را رب و پروردگار خويش قرار دادهاند». «٢»
در حديث نيز آمده است امام صادق عليه السلام فرمودند: اما وَ اللَّهِ ما صامُوا لَهُمْ، وَ لاصَلُّوا، وَ لكِنَّهُمْ احَلُّوا لَهُمْ حَراماً وَ حَرَّمُوا عَلَيْهِمْ حَلالًا، فَاتَّبَعُوهُمْ وَ عَبَدُوهُمْ مِنْ حَيْثُ لايَشْعُرُونَ: «به خدا سوگند آنها (يهود و نصارى) براى پيشوايان خود نماز و روزه به جا نياوردند، ولى پيشوايانشان حرامى را براى آنها حلال، و حلالى را حرام كردند، و آنها پذيرفتند و پيروى نمودند، و بىآنكه توجه داشته باشند آنها را عبادت و پرستش كردند»!. «٣»
ولى، بعضى از مفسران، اين تعبير را اشاره به بت پرستان قريش مىدانند كه به هر چيز دل مىبستند، از آن بتى مىساختند، و در برابر آن عبادت مىكردند، و هر گاه جسم ديگرى را مىيافتند كه جلب توجهشان را مىنمود، بت اول را كنار گذاشته از دومى بت مىساختند! و به اين ترتيب معبود آنها چيزى بود كه هواى نفس آنها بپسندد. «٤»
ولى تعبير: مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ: «كسى كه معبود خود را هواى نفس خويش قرار دهد» با تفسير اول هماهنگتر است.
در مورد جمله «أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى عِلْمٍ» تفسير معروف همان است كه در بالا گفتيم، يعنى «خداوند با علم به اين كه استحقاق هدايت ندارند آنها را گمراه كرده است» اشاره به اين كه آنها با دست خود تمام چراغهاى هدايت را شكسته، و راههاى نجات را به روى خود بسته، و پلهاى بازگشت را پشت سر خود ويران كردهاند، در چنين شرايطى خداوند لطف و رحمتش را از آنها بر مىگيرد و حس