تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٣
همراه با ملامت و سرزنش فرشتگان عذاب، به دوزخ مىبرند.
و از اينجا روشن مىشود كه چرا در آيه گذشته عذاب به «أَلِيم» توصيف شده، و در اينجا به «مُهِين»، و در آيه آينده به «عَظِيم»، در حقيقت هر يك متناسب است با كيفيت گناه آنها!
***
آيه بعد اين «عذاب مُهين» را چنين شرح مىدهد: «پشت سر آنها دوزخ است» «مِنْ وَرائِهِمْ جَهَنَّمُ».
تعبير به پشت سر، با اين كه دوزخ جلو آنها قرار دارد، و در آينده به آن مىرسند، ممكن است از اين نظر باشد كه آنها اقبال به دنيا كرده، و آخرت و عذاب الهى را ناديده گرفته و پشت سر انداختهاند، و اين تعبير معمول است كه انسان به هر چيزى بىاعتنائى كند، مىگويند: آن را پشت سر انداخته، قرآن مجيد مىگويد: إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا: «آنها زندگى زودگذر دنيا را دوست دارند، در حالى كه روز سختى را پشت سر خود رها مىكنند»! «١»
جمعى از مفسران نيز گفتهاند كلمه «وَراء» از ماده «موارات» به هر چيزى اطلاق مىشود كه از انسان پوشيده باشد، هم به پشت سر گفته مىشود و هم به پيش رو، آنجا كه دور باشد و پنهان، و به اين ترتيب كلمه «وَراء» مفهوم جامعى دارد كه به دو مصداق متضاد اطلاق مىشود. «٢»
اين تفسير نيز بعيد به نظر نمىرسد، كه بگوئيم: تعبير به «وَراء» اشاره به مسأله علت و معلول است، فى المثل مىگوئيم: اگر فلان غذاى ناباب را بخورى پشت سر آن بيمارى است، يعنى خوردن غذا علت آن بيمارى مىباشد، در اينجا نيز اعمال آنها عامل و سبب «عذاب مهين» دوزخ است.
و به هر حال، در دنبال آيه مىافزايد: اگر آنها گمان مىكنند اموال سرشار، و