منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٤٤

(...وَللّهِ عَلَى النّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبيلاً...)[١]

«براى هر فرد مستطيع است زيارت بيت».

(...وَأُمَّهاتُ نِسائِكُمْ...).[٢]

«مادران همسران شما (بر شما حرامند)».

در تمام اين موارد، حدوث حالتى و لو يك لحظه كافى در بقاى حكم مى باشد، هر چند آن حالت بعدها از ميان برود.

و در مورد آيه اخير، زنى كه مادر زن انسان شد، براى ابد براى انسان، حرام مى باشد هر چند آن زن را طلاق دهد.

با توجه به اين نوع از موضوعات، روشن مى گردد كه آنچه را جصاص ضابطه كلى تلقى كرده است، ضابطه نبوده و موضوعات نسبت به احكام دو حالت دارند: گاهى حكم داير مدار بقاى موضوع است و به اصطلاح موضوع حدوثاً وبقاءً در حدوث وبقا، حكم مؤثر است و گاهى وجود حالتى در موضوع ولو در يك لحظه و يك زمان كوتاه مايه ثبوت حكم است هر چند آن حالت بعداً از بين برود و به اصطلاح آن حالت، حدوثاً مؤثر بوده ولى بقاءً مؤثر نيست.

اكنون بايد ببينيم كه آيه مورد بحث (لا يَنالُ عَهْدِى الظّالِمينَ) از كدام يك از اين دو نوع مى باشد.

اگر از قسم نخست باشد، ظالم تا ظالم است نمى تواند امام و پيشوا باشد، ولى پس از توبه و پيش گرفتن راه صلاح، امامت او بى اشكال خواهد بود، ولى اگر از قسم دوم باشد، اتصاف او به ظلم در بخشى از عمر هر چند