منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٥٦
هر انسان خارج مى باشد ومؤلف روح البيان اين نظريه را برگزيده و چنين مى گويد:
يوسف به سائقه فطرت انسانى و شهوت دوران جوانى، به سوى زنى كشش پيدا كرد، كششى، كه از اختيار انسان خارج و بيرون مى باشد و هرگز مقصود «عزم» و قصد اختيارى نيست[١] وگروهى از مفسران نيز اين نظر را برگزيده اند.
نااستوارى اين پاسخ
لفظ «هَمَّ» درباره همسر عزيز و يوسف صديق به كار رفته و هر دو در كنار هم قرار گرفته اند و قرآن ياد مى كند:
(وَهَمَّتْ بِهِ)....
(وَهَمَّ بِها) ....
اگر «هَمَّ» در جمله نخست به معنى عزم و اراده است و قطعاً نيز چنين مى باشد، چرا در جمله دوم به اين معنى نباشد، و تفكيك ميان دو جمله بر خلاف ظاهر است.
٢. شيخ محمد عبده طبق نقل سيد محمد رشيد رضا، لفظ (هَمَّت) را در جانب همسر عزيز به معنى تصميم بر زدن گرفته است و نكته آن از نظر وى همان سنت كلى است كه در ميان عاشقان وجود دارد; زيرا وقتى عاشق در آستانه شكست قرار گرفته به نوعى از معشوق ـ از بدگويى زبانى گرفته تا زدن وكشتن ـ انتقام مى گيرد و همسر عزيز نيز خواست از اين راه وارد شود وا نتقام خود را از معشوق سركش باز ستاند.[٢]
[١] روح البيان، ج٤، ص ٢٣٧.
[٢] المنار، ج١٢، ص ٢٧٨.