(...جاهِدُوا فِى اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَبيكُمْ وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَج مِلَّةَ أَبيكُمْ إِبْراهيمَ هُوَ سَمّيكُمُ الْمُسْلِمينَ مِنْ قَبْلُ...).[١]

«در راه خدا به شايسته ترين وجه جهاد كنيد، او شماها را برگزيد و در دين بر شما مشقت و سختى قرار نداد ـ اين آيين، آيين پدر شما ابراهيم است، او شماها را مسلمان ناميد».

از اين آيات و برخى ديگر كه يادآور شديم، به روشنى استفاده مى شود كه ابراهيم به حق (لِلنّاسِ إِماماً) و حامل لواى امامت بود، و رفتار و گفتار او الگو براى كليه پيامبرانى بود كه در عرض او وپس از درگذشت او در نقاط جهان مشغول انجام وظيفه بودند و پس از طلوع پيامبرانى مانند اسحاق و يعقوب و يوسف و موسى هنوز امامت او باقى بود و سنن احكام او نيز رسميت داشت.

امامت اسحاق و يعقوب و موسى(عليهم السلام)

در ذيل نظريه استاد علاّمه طباطبايى يادآور شديم كه «امامت» اسحاق و يعقوب در شعاع نبوّت آنان بود، و اگر قرآن مى فرمايد:

(وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا...) .[٢]

مقصود پيشوايى آنان در حدّ پيامبرى است و هرگز دليلى در دست نيست كه ملاك پيشوايى آنان غير از نبوّت آنها باشد، اين فقط ابراهيم است كه ملاك امامت او غير از نبوّت او مى باشد; زيرا او پس از آن كه يك مدت نبى و

[١] حج/ ٧٨.
[٢] انبياء/٧٣.