تنها پرسشى كه باقى ماند اين است كه امامت به اين معنى ـ يعنى تنظيم امور جامعه و امت در همه جوانب ـ در زندگى ابراهيم تحقق نپذيرفت و هرگز وى دست به تشكيل حكومت نزد و عملاً به مقام زمامدارى نرسيد.

پاسخ

از آنجا كه زندگى ابراهيم به صورت دقيق در اختيار ما نيست و كتاب هاى تاريخ در اين مورد قابل اعتماد نمى باشند، نمى توان به اين پرسش به نحو تحقيقى پاسخ داد.

آنچه مى توان درباره اين پرسش گفت اين است كه امامت به معناى پيشوايى و اداره امور امت داراى معناى وسيعى است كه در هر زمان در حدّ نيازها تحقق مى پذيرد و چون جامعه انسانى در آن روز از نظر تدبير و رعايت، دوران سادگى خود را مى گذراند، طبعاً امامت ابراهيم به صورت بسيط و كم رنگ تحقق پذيرفت، ولى با مرور زمان همان حقيقت واحد، در زمان پيامبران ديگر با جلوه بيشترى تجلّى كرد.

و ما اين حقيقت را در زندگى خود درباره دولت ها وسياست ها و تدبير و اداره امور كاملاً مشاهده مى كنيم: تدبير و اداره امور مردم در صد سال قبل با امروز با توجه به حجم نيازها و تنوع آنها، تفاوت