در آيه مورد بحث نيز جريان از اين قرار است تا فرد ظالم است از امامت محروم مى باشد ولى آنگاه كه توبه كرد، و در خط عادلان قرار گرفت حكم ياد شده (لا يَنال ) ديگر نخواهد بود.

پاسخ: اين مطلب را «جصاص» نويسنده كتاب «احكام القرآن» در كتاب خود [١] يادآور شده است كه امامت خلفا منافاتى با اين آيه ندارد; زيرا درست است كه آنان در دوران جاهليت مشرك و به يك معنا «ظالم» بودند و در آن زمان مشمول جمله (لا يَنالُ عَهْدِى الظّالِمينَ) بوده اند، ولى پس از تشرف به اسلام، چون موضوع منتفى شد و شرك آنان به توحيد تبديل شد، قهراً آيه دامن آنان را نخواهد گرفت.

ولى با كمال احترام به جصاص كه نويسنده كتاب ارزشمندى به نام «احكام القرآن» است كه در آن به شرح آيات احكام پرداخته است و نويسندگان بعدى از كتاب او بهره مند شده اند، يادآور مى شويم كه وى با طرح دو مثال كاملاً مغالطه كرده و به جاى اعطاى ضابطه، بر مثال تكيه كرده و آن را قانون كلى تلقى كرده است اينك در اين مورد ضابطه را يادآور مى شويم و بعداً آيه را بر ضابطه، تطبيق مى نماييم.

موضوعات احكام بر دو نوعند:

١. حكمى كه داير مدار بقاى حالت و وصف موضوع باشد وحكم با حدوث آن، حادث، و با انتفاى آن منتفى گردد، مانند دو مثالى كه وى ياد نمود و از اين قبيل است «الخمر حرام» و«فى الغنم السائمة زكاة» شراب حرام

[١] ج١، ص ٨٨.