منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٧٧
است و تا دليل قطعى در كار نباشد، نمى توان بر چنين خلاف ظاهرى دست زد. ظاهر آيه اين است كه مرجع تمام ضماير، رسل الهى است.
تفسير سوم
همه ضماير در آيه به «رسل» بازگشت مى كند و اين پيامبران بودند كه چنين گمانى را كردند و پيدايش يك چنين گمان، مقتضاى طبع هر انسانى است كه در كشاكش مشكلات و انبوه دشواريها قرار گيرد و هر چه استغاثه كند پاسخى نشنود و در اين حالت است كه يك لحظه ناپايدار گمان به دروغ بودن نصرت الهى پيدا مى كند ولى فوراً جاى آن را فكر صحيحى مى گيرد و آن اينكه ممكن است وعده پيروزى مشروط به شرايطى باشد كه هنوز تحقق نپذيرفته است.
اين تفسير در عين تحفظ بر وحدتِ مرجع ضماير، با مقام پيامبران كه داراى عصمت مطلقه بوده و پيوسته از طرف «روح القدس» تأييد مى شوند، سازگار نيست هر چند يك لحظه برق آسا و ناپايدار باشد، و فوراً فكر صحيحى جاى آن را بگيرد.[١]
تفسير چهارم
در اين تفسير وحدت مرجع ضماير چهارگانه محفوظ مى باشد و آسيبى
[١] اين احتمال از ابن عباس نقل شده است و كشاف درباره آن مى گويد: فإن صحّ هذا عن ابن عباس فقد أراد ما يخطر بالبال و يحبس فى القلب من شبه الوسوسة وحديث النفس على ما عليه البشرية وأمّا الظن الذي هو ترجيح أحد الجائزين على الأخير فغير جائز على رجل من المسلمين فما بال رسل اللّه الذين هم أعرف الناس بربهم و انّه متعال عن خلف الميعاد منزه عن كلّ قبيح.