(حَتّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كذِبُوا جائَهُمْ نَصْرُنا فَنُجِىَّ مَنْ نَشاءُوَلا يُرَدُّ بَأسُنا عَنِ القَومِ الْمُجْرِمينَ).[١]

«مردم شهرها به مخالفت خود با پيامبران ادامه دادند، تا رسولان ما مأيوس شدند و گمان كردند كه به آنان دروغ گفته شده است، در اين موقع نصرت ما فرا رسيد هر كس را كه بخواهيم نجات مى دهيم و عذاب از گروه گنهكاران گردانيده نمى شود».

شكى نيست كه لفظ «حتّى» براى غايت وبيان نهايت كار است، طبعاً بايد جمله اى در تقدير باشد كه اين لفظ بيانگر نهايت آن باشد و آن جمله اين است:«پيامبران در دعوت و تبليغ خود حداكثر سعى و كوشش داشتند و اقوام آنان نيز در برابر دعوت آنها مقاومت به خرج داده و گرايشى نشان نمى دادند تا لحظه يأس رسل فرا رسد».[٢]

در لغت عرب ميان «يأس» و «استيأس»فرق روشنى وجود دارد و آن اينكه لفظ نخست در جايى به كار مى رود كه نوميدى به صورت يك حالت نفسانى در قلب پديد آيد و انسان به كلى مأيوس گردد، درحالى كه لفظ دوم به حكم معناى باب «استفعال» به معناى ظهور آثار و علايم يأس است، به گونه اى كه انسان رابه يأس و نوميدى مشرف مى سازد و در اين معرض قرار مى دهد،

[١] يوسف/١١٠.
[٢] تو گويى جمله اى به شرح زير مقدر است:«وما أرسلنا من قبلك إلاّرجالاً فتراخى نصرهم حتى إذا استيأسوا عن النصر»(كشاف ج٢، ص ١٥٧)، يا جمله«انّا أخّرنا العقاب عن الأُمم المكذبة لرسلنا حتى إذا بلغواإلى حالة يأس الرسل عن إيمانهم» (مجمع البيان، ج٣، ص٣٧١). و يا جمله هاى مشابه اينها.