منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٨

١.« خدا آنان را با روح القدس تأييد كرده كه به وسيله آن اشياء را مى شناسند،

٢. آنان را با روح ايمان تأييد كرده كه در سايه آن از مخالفت خدا مى ترسند،

٣. آنان را با روح قوت و قدرت كمك كرده كه بر اطاعت خدا توانا مى شوند،

٤. به آنان روح علاقه به اطاعت داده كه او را اطاعت مى نمايند و مخالفت او را مكروه مى شمارند،

٥. روح تلاش و سعى داده كه در پرتو آن حركت كرده و رفت و آمد مى نمايند».

با توجه به اينكه چهار روح اخير خارج از شخصيت و ذات نبوى نيست مى توان گفت: كه «روح القدس» جز يك كمال نفسانى كه پيامبر را در تمام مواقع يارى كرده و او را از گناه و لغزش باز مى دارد، چيزى نيست.

و براى همين جهت شارحان كافى مانند «ملا صالح مازندرانى»[١] احتمال مى دهد كه مقصود از «ارواح» در اين احاديث همان «نفوس كامله» آنها باشد آنگاه جمله اى از صدوق نقل مى كند كه مى تواند مؤيد گفتار او شود.

باز امام باقر (عليه السلام) به جابر چنين مى فرمايد:

«يا جابِرُ إِنَّ فِى الأَنْبِياءِ وَالأَوصِياءِ خَمْسَةَ أَرْواح «رُوحَ الْقُدُسِ» وَ«رُوحَ الإِيمانِ» وَ«رُوحَ الحياة» وَ «رُوحَ القُوَّةِ» وَ«رُوحَ الشَّهْوَةِ» فَبِرُوح القُدُسِ يا جابِرُ عَرَفُوا ما تَحْتَ الْعَرْشِ إِلى ما تَحْتَ الثَّرى ثُمَّ قال: إِنَّ هذِهِ الأَرْبَعَةَ أَرْواحٌ يُصيبُهَا الحَدَثانُ إِلاّرُوحَ الْقُدُسِ فَإِنَّها لا تَلْهُو وَلا تَلْعَبُ».[٢]

«اى جابر! در پيامبران و جانشينان آنها پنج روح وجود دارد كه عبارتند از: روح القدس، روح ايمان، روح زندگى، روح قوه، روح شهوت. در پرتو روح القدس از آنچه ميان زمين و عرش رخ مى دهد آگاه مى شوند و همه اين ارواح دچار خلل و آسيب مى شوند جز روح القدس كه هرگز دچار اشتباه و لغزش نمى گردد».