فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٧ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

علامه و سلطان وقت

پس از آنكه شاه خدا بنده (سلطان جايتو محمد ايلخان مغول) توسط علمه حلى در سال (٧٠٧ ه‌. ق) به مذهب تشيع گراييد براى علامه حلى مدارس علميه بسيارى تأسيس نمود كه شامل چادرهاى متحرك متعددى بود كه در سفرها با موكب سلطان همراهى مى‌نمود و در بهترين جاى، منزلگاه برافراشته مى‌شد و برخى از تأليفات علامه در حجرات همين مدارس به پايان رسيده است. [١]

آخرين اثر فقهى علامه حلى مختلف الشيعه است كه در سال (٧ [٢] ٠ ه‌. ق) (اواخر عمر شريف مؤلف) به پايان رسيده و برخلاف تذكرة‌الفقها و منتهى المطلب كه ناقص مانده‌اند؛ اين كتاب شامل هفت جلد كامل مى‌باشد.

صراحت گويى علامه حلى

علامه حلى در كتابهاى فقهى خود برخلاف طريقه تقيّه فقهاى سلف به مسائل سياى فقه پرداخته و تكليف زمان غيبت را در اين مسائل بوضوح بيان نموده است.

علامه در كتاب النهايه در باب نماز جمعه صريحاً مى‌نويسد:

«سلطان در مذهب شيعه همان امام معصوم (ع) است كه در زمان حضور بدون او و يا كسى كه از طرف وى مأذون است نماز جمعه منعقد نمى‌گردد. اما در عصر غيبت امام (ع) فقهاى شيعه مى‌توانند نمازجمعه را برپا دارند و سپس شرايط عمومى نواب عام امام (ع) را بيان مى‌نمايد٢ و در كتاب

مختلف الشيعه نيز بعد از نقل آراء فقهاى شيعه مى‌نويسد! «الاقرب الجواز» [٣] و در باب زكات در كتاب

النهايه مى‌نويسد:

«در صورت درخواست امام (ع) بايد زكات به وى تحويل گردد و عاملان و جابيان نمى‌توانند خود به تقسيم زكات بپردازند و بدون درخواست امام (ع) نيز بهتر آن است كه زكات به امام (ع) و يا نايب او واگذار گردد و اگر دسترسى به امام (ع) و نايب خاص او ممكن نبود در اختيار فقهاى امين شيعه قرار مى‌گيرد. زيرا فقها هم به احكام زكات

[١] . همان، ص ٢٨٢.

[٢] . نهاية‌الاحكام فى معرفة الاحكام، ج ٢، ص ١٤.

[٣] . رك: مختلف الشيعة فى احكام الشريفه، ج ٢، ص ٢٥٢.