فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٣ - عكسالعمل آخوند خراسانى در برابر پيروزى مشروطه

٦. محكوم نمودن استبداد و تعديان خائنانى كه خانه ملت ويران و روزگار دولت را تباه و ملت را دچار پرداخت هزينه‌هاى سنگين به اجانب نمودند. [١]

آخوند خراسانى در فعاليت سياسى خود به‌عنوان يك مرجع تقليد و مسؤول در برابر حوادثى كه در ايران و مشروطه مى‌گذرد توجه خود را منحصراً به مجلس شوراى ملى دوخته بود، او با چشم باز ديگر اوضاع دربار قاجار را نيز زير نظر داشت و در فرصتهاى مناسب از هشدار و تذكر به دربار خوددارى نمى‌كرد.

نمونه اين مراقبت و نظارت را مى‌توان در پاسخ به تلگرافى كه محمدعلى شاه به مراجع نجف اشرف در پيشاپيش آنها آخوند خراسانى مخابره كرده بود، مشاهده نمود.

در اين جوابيه كه به امضاى آخوند و دو تن ديگر از مراجع وقت مخابره شده بود در ١٢ محرم‌الحرام ١٣٢٦ در مجلس شورا توسط مرحوم بهبهانى قرائت گرديد، توجه شاه به نكات زير جلب شده بود:

١. اجراى احكام قويم مشروطيت موجب كمال قوت، شوكت دين، دولت و مفتاح سعادت و سرمايه شرقيات است.

٢. پرهيز از افتادن در دام خائنان و تفرقه‌افكنان بيگانه‌پرست.

٣. ترقيات فوق‌العده‌اى كه دولتهاى ديگر از طريق مجلس به دست آورده‌اند.

٤. مساعدت در ترميم خرابيها و اطلاحات لازمه.

٥. آثار رجعت به قهر قرا در مدت يكسال بسته شدن مجلس شورا.

آخوند به دنبال به توپ بسته شدن مجلس نوشت:

شاه (محمدعلى شاه) ديگر هيچ‌گونه حقى براى دريافت ماليات و امضاى هيچ‌گونه قراردادى را ندارد.

پاسخ آخوند و مراجع همرزم وى به تلگراف شاه بسيار هوشمندانه بود به‌طورى‌كه شاه در جلسه‌اى كه با روحانيت موافق دربار براى چاره‌جويى در برابر جوابيه مراجع نجف تشكيل داده بود برداشت خود را از متن تلگراف چنين بيان نمود كه علماى نجف مرا محارب خوانده‌اند من اگر اقدامى كرده‌ام به پيشنهاد و يا مشورت شماها بوده است هرطور مى‌دانيد جواب علماى نجف را خود بدهيد.

[١] . همان.