فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٤ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

عظيم علمى در فقه سياسى برخوردار مى‌گرديد ولى اين محقق بزرگ خطّه علم پرور طوس در اين كتاب تنها با زبان فلسفى و عقلى سخن گفته، تا با تمامى سليقه‌هاى مذاهب راست افتد. [١]

يحيى‌بن سعيد حلى

يحيى‌بن سعيد حلى از فقيهان برجسته مكتب فقهى محقق حلى است كه در عصر خود زعامت فقهى شيعه را بر دوش داشته و بنا به گزارشى در شهرت، اگر بر محقق حلى پيشى نگرفته، شهرتى كمتر از او نيز نداشته است. [٢]

يحيى‌بن سعيد حلى كتاب فقهى خود به‌نام الجامع للشرايع را در سالهاى نزديك به (سال [٦] [٥] [٤] ه‌. ق) در زمان حيات محقق حلى به رشته تحرير درآورده است و خود در (سال ٧٠٩ ه‌. ق) چشم از جهان برگرفته است و به استناد همين قرائن، برخى وى را معاصر محقق حلى و همطراز وى و از شاگردان ابن نماى حلى متوفاى (٦٤٥ ه‌. ق) (استاد محقق حلى) به شمار آورده‌اند و بسيارى از فقهاى آن عصر مانند علامه حلى و على‌بن مؤيدالدين محمدبن العلقمى را در عداد شاگردان هر دو فقيه نامدار ذكر كرده‌اند. [٣]

وى نيز مانند محقق حلى وجوب نماز جمعه و عيدين را مشروط به حضور امام اصلى (ع) و يا كسى كه از جانب وى مأمور به اقامه نماز جمعه مى‌باشد دانسته٤ و در عين حال مبرا بودن از جنون، جزام، برص را از شرايط امام جمعه و عيدين ذكر نموده است.٥

اين فقيه توانا خمس را در زمان غيبت براى شيعيان مباح شمرده و تصرف شيعيان در حقوق مالى ائمه، چه در خمس و چه در مناكح، متاجر و مساكن را مباح دانسته است٦ در مسئله جهاد تقسيم‌بندى روشنى در گفتار اين فقيه نامدار ديده مى‌شود كه نوعى از جهاد را بدون حضور امام (ع) واجب مى‌شمارد و آن را جهاد دفاعى مى‌نامد و چون جهاد

[١] . همان، ص ١٦ (... بموافقت و مخالفت مذهبى و نحلتى تعلق ندارد كه طلاب فوايد را با اختلاف عقايد به مطالعه آن رغبت افتاد).

[٢] . رك: رياض العلماء، ج ٥، ص ٣٣٦ و روضات الجنات، ج ٢، ص ١٨٨.

[٣] . همان.

[٤] . الجامع‌للشرايع، ص ٩٤ و ١٠٦.

[٥] . همان، ص ٩٦.

[٦] . همان، ص ١٥١.