فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣١٠ - بخش پنجم رژيم سلطنتى مشروطه يا نظام پارلمانى

بخش پنجم: رژيم سلطنتى مشروطه يا نظام پارلمانى

انديشه سياسى نائينى در كتاب تنبيه‌الامه به دلايلى از چارچوب نظام سلطنتى مشروطه قابل توسعه بوده و فرا سلطنتى و فرا مشروطيتى مى‌باشد. اين نكته را نمى‌توان انكار كرد كه وى اين كتاب را در تأييد نظام سلطنتى مشروطه و براى مشروعيت بخشيدن به آنچه كه به نام مشروطگرى در ايران جريان داشت به رشته تحرير درآورده است و موضوع بحث و محور اصلى كتاب با دو نوع قيد و شرط درهم پيچيده است:

الف- سلطنت و رژيم پادشاهى كه على‌رغم تحولات جديدى كه در جريان مشروطه به وقع پيوست همچنان از گذشته تاريخ ايران به صورت يك ميراث ناخواسته ملى به‌جا مانده بود.

ب- حضور قانونمند چندتن مجتهد در مجلس كه بتواند نظارت نواب عام در عصر غيبت را بر جريان امور حسبيه تأمين نمايد، لكن با دقت بيشتر در محتواى كتابى كه مؤلف آن سعى نموده تا كتاب قابل فهم براى همگان باشد معلوم مى‌گردد كه انديشه سياسى اين فقيه فراتر از جنجال مشروطه و اثبات حقانيت و مشروعيت نظام سلطنتى مشروطه قاجار مى‌باشد.

براى پى بردن به توسعه نظريه سياسى نائينى بررسى چند نكته حائز اهميت مى‌باشد:

١. نائينى در سراسر كتاب خود هر كجا كه نام سلطنت را به كار مى‌برد آن را با پسوند اسلاميه مى‌آورد و آن را (سلطنت اسلاميه) مى‌نامد.

بى‌شك توصيف سلطنت به وصف اسلامى به‌منظور مشروعيت بخشيدن به سلطنت دربار قاجار نبوده است. زيرا خود اين دربار را فرعونيه، طاغوتيه، شيطانيه، ميراثخوار معاويه، شجره خبيثه و قوه ملعونه مى‌نامد.

به‌نظر مى‌رسد وى از واژه‌اى مناسب به‌عنوان جايگزين سلطنت موعود زمان خود سود مى‌برد و به تناسب اصطلاحات سياسى زمان خود كه در هر دو دولت متخاصم و دو قطب رقيب و مداخله‌گر در امور ايران يعنى روسيه و انگلستان متداول بوده و رژيم پادشاهى و سلطنت در هر دو كشور نامبرده حكم مى‌رانده است استفاده كرده و