از جمله فقهايى است كه در مراوده، تلمذ و اخذ اجازه از اساتيد معروف اهل سنت زمان خود - بقول فرزندش صاحب معالم - [١] راه افراط پيموده است. مسافرتهاى معنى‌دار شهيد ثانى در دوران اوج اقتدار صفويه و شكوفايى حوزه‌هاى علميه ايران چون حوزه علميه اصفهان به شام، مصر، استانبول، فلسطين براى حضور در درس استادان مشهور زمان خود كه پيروان مذاهب اربعه اهل سنت بوده‌اند و اخذ اجازات علمى و روايى از آنان نشانگر گوشه‌اى از حركت علمى و پويايى فكرى اين فقيه بزرگ شيعه را نشان مى‌دهد.

وى در اين سفرها سعى داشت كه كتابهاى علمى زنده‌اى كه مؤلفان آنها در قيد حيات بودند را نزد آنها فراگيرد و از نسخه اصلى استنساخ نمايد. [٢]

فراگيرى و تلمذ شهيد ثانى نزد استادان معروف زمان خود در مصر، استانبول، دمشق و فلسطين به‌گونه‌اى بود كه على‌رغم اختلاف مذهب كه با آنها داشت با كمال دقت، حسن نيت و صداقت انجام مى‌گرفت، به‌طورى كه وى به‌عنوان يك عالم برجسته مورد قبول استادان قرار مى‌گرفت. [٣]

نتيجه اين پويايى و حركت علمى آن بود كه بسيارى از خصوصيات مقبول علوم و كتب اهل سنت در آثار شهيد اول مورد استفاده قرار گرفت و براساس آيه: (فَبَشِّرْ عِبٰادِ ^ اَلَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ اَلْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ‌)٤ شهيد ثانى توانست به سبك آنان كتاب درايه خود را تأليف نمايد و اصطلاحات تصريح و نحوه استدلال متداول در كتابهاى درايه اهل سنت را در اين كتاب تنظيم و براى اولين‌بار در تاريخ علوم شيعه، علم درايه را به‌عنوان ابزار شناخت حديث به كار گيرد.

شهيد ثانى به بركت همين تحول توانست براى اولين‌بار روش شرح مزجى را وارد فقه شيعه نمايد و شرح ارشاد علامه و شرح لمعه شهيد اول را به همين منوال به رشته تحرير درآورد.

شهيد ثانى و فقهاى اهل سنت زمان

شهيد ثانى با استفاده از شيوه‌هاى مفيد كتب علمى مذاهب اربعه كه با تجربه طولانى به دست آمده بود، سعى نمود خلأهاى موجود در محافل علمى شيعه را پر نمايد، كتاب تمهيد القواعد شهيدثانى كه به سبك دو كتاب معروف اسنوى شافعى: التمهيد و الكوكب

[١] . روضات الجنات، ج ٤، ص ٣٨٢.

[٢] . اعيان الشيعه، ج ٧، ص ١٤٥.

[٣] . همان، و روضات الجنات، ج ٤، ص ٣٦٥.

[٤] . زمر، آيه ١٧ و ١٨.