در اين مسؤوليت بزرگ به انتقادهاى علمايى كه اكثراً عرب تبار و اخبارى مسلك و از شاگردان خود وى محسوب مى‌شدند و در مسائلى چون حرمت همكارى با سلاطين جور، عدم وجوب نماز جمعه در عصر غيبت، خدمت اخذ خراج و جوايز سلطان جائر به منازعه برخواسته بودند، سعى ننهاد و صورت مسائل سياسى منفى فقه را به صورت مثبت و لازم الاجراى آن مسائل تغيير داد و در راه اصلاح دولت و هدايت مردم كه دو هدف اساسى سياست فقاهتى مى‌باشد حتى به رأى برخى زا امرا و واليان به تدريس فقه پرداخت و بنا به درخواست آنان رساله‌هاى فقهى راهنما نوشت. [١]

با توجه به مدت اقامت كمتر از ده سال محقق كركى در ايران، بركات وجودى وى در عرصه‌هاى سياست و دين جامعه ايران دوران صفوى مى‌تواند بيانگر توانمندى و كارآيى‌اين فقيه بزرگ در صحنه فتوا و عمل باشد.

از آنجا كه عراق در عصر صفوى در قلمرو حكومت صفويان بوده و در فرمان دوم [٢] گرديده و حتى بر لزوم تشريف به حضور اين فقيه را جزئى از وظايف دولتى شمرده و متخلفان را سخت مورد تهديد قرار داده است، با توجه به توقف نسبتاً طولانى محقق كركى در نجف‌اشرف و احياناً بغداد به درستى روشن نيست كه اين فقيه نامدار شيعه بجز اشتغالهاى علمى و تأليف كتابهاى فقهى [٣] چه نوع فعاليتهايى را همچون ايران در آن ديار داشته‌؟ و در مورد نهر انشعابى از آب فرات و آباديهاى مجاور آن كه توسط شاه صفوى احداث و وقف گرديده و توليت آن به محقق كركى سپرده شده بود چگونه عمل نموده است‌؟

آرمان اصلاح دولت جائر در آثار محقق كركى

صرف‌نظر از عملكرد محقق كركى در دوران زندگى سياسى خود به‌عنوان شيخ‌الاسلام، مفتى، تام‌الاختيار و نايب الامام در عصر سلاطين صفوى، بررسى آراء فقهى وى در آثار گرانبهاى بازمانده از اين فقيه محقق بيانگر دو ديدگاه اصولى در فقه سياسى است كه هركدام به نوبه خود حائز اهميت بسيار مى‌باشد.

[١] . رك: يوسف بحرانى، لؤلؤ البحرين، ص ١٥١.

[٢] . رك: شهداءالفضيله، ص ١١٠ و رياض العلماء، ج ٣، ص ٤٥٦.

[٣] . وى برخى از مؤلفات خود را در سال ٩٣٣ ه‌. ق در نجف‌اشرف به پايان برده است.