فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩١ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

عباسى را تكذيب نموده و در جلسه مناظره با حسام‌الدين سر منجم دربار مغول گفت:

آن همه صحابه از دنيا رفتند و هيچ فساد و نابسامانى در زمين آسمان پيش نيامد؛ محمدامين عباس، متوكل، مستنصر و..... همگى به قتل رسيدند و هيچ رويدادى و خللى در جهان رخ نداد. [١]

در هر حال عاشوراى سال ٦٥٥ ه‌. ق، بغداد مورد حمله ايلخانان مغول قرار گرفت، لكن خواجه توانست در هياهوى قتل‌عام بغداد بسيارى از بى‌گناهان را امان دهد و يك از پسران خليفه را در مراغه نزد خويش نگهدارد. [٢]

رشيدالدين فضل‌الله در گزارش تفضيلى خود از قتل‌عام بغداد مى‌نويسد:

«بوقت محاصره بغداد از حله چند علوى و دانشمند بيامدند و التماس شحنه كردند و هلاكوخان بوكله و امير نخجوانى را آنجا فرستاد و بر عقب ايشان برقاتيمور برادر اولجاى خاتون را جهت امتحان اهل حله و كوفه و واسط بفرستاد، مردم حله استقبال لشگر كردند و بر فرات پُل بستد و به وصول ايشان شاديها نمودند». [٣]

علاقه هلاكوخان به علم نجوم كه عامل اصلى نجات و تقرب خواجه نصيرالدين طوسى بود موجب گرديد كه رصدخانه‌اى توسط اين دانشمند و فقيه شيعى در مراغه برپا گردد و وى شخصاً پس از پايان دادن به كار بغداد و خلافت عباسى در مراغه حضور يابد و نيز دستور اكيد وى در مورد تعمير مرقد مطهر كاظمين كه در جريان حمله مغول به بغداد آسيب ديده بود و همچنين فرستادن محافظان مغولى بر آستان قدس علوى و پاسدارى از حريم نجف‌اشرف و نمايندگى خواجه از هلاكوخان در ديدار با علماى حله، كه محقق حلى از سران آنها به شمار مى‌آمد و دستور هلاكوخان در مورد اجابت درخواست سادات و علما و اهالى حله و حفظ و حراست صدها هزار كتاب علمى در بغداد از گزند غارت و انهدام و دهها قرائن روشن ديگر نشان از هدف بزرگ خواجه در ملازمت ايلخان مغول دارد.

در هر حال عصر محقق حلى گرچه آكنده از حوادث دلخراش «فتنه‌هاى كور» بوده

[١] . همان، ص ٧٠٧.

[٢] . همان، ص ٧١٤.

[٣] . همان، ص ٧١٥، در دنباله اين گزارش سخن از فرستادن يكصد مغول به محافظت مرقد مطهر اميرالمؤمنين (ع) و اهل‌نجف آمده است.