فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٢٣ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

سيدنعمة‌الله جزايرى در مقدمه شرح غوالى گروهى «سبّاب» همواره محقق كركى را همراهى مى‌كردند و اين گروه پيوسته با صداى بلند شيخين و پيروان آن دو را لعن مى‌نمودند و سپس مى‌افزايد كه اين عمل با رويه شيعه مبنى بر تقيه كه از دستور اكيد ائمه (ع) نشأت گرفته منافات دارد.

اگر اين نقل درست باشد بايد آن را نوعى غفلت از اين فقيه نامدار به شمار آورد، آنگاه از سيد نعمة‌الله جزايرى عكس‌العملى اين جريان را چنين نقل مى‌كند: علماى شيعه حجاز، به علماى اصفهان اعم از ائمه جماعات و منبريها نوشتند شما پيشوايان، آنان را در اصفهان لعن مى‌كنيد و ما در حرمين شريفين عذاب اين لعنها را بسختى مى‌چشيم. [١]

مخالفت با خشونت

گزارش ديگرى از مستدرك الوسائل [٢] و اعيان الشيعه [٣] حكايت از آن دارد كه محقق كركى در سختگيرى به علماى اهل سنت توسط عمال صفوى همواره متعرض بوده و تا آخر عمر از حادثه كشته شدن شيخ الاسلام هرات به دست سپاهيان صفوى در جنگ با ازبكان اظهار تأسف مى‌نموده است.

در گزارشهاى ديگر نيز سخن از مهاجرت علماى اهل سنت از ايران و ظهور عالمان ضد صفوى و ضد تشيع چون فضل‌الله روزبهان ديده مى‌شود كه نويسنده نامبرده در تحريك ازبكان بر عليه دولت تشيع‌گراى صفويان نقش بسيار فعالى داشته است و با وجود اين گروهى از علماى اهل سنت مانند شمس‌الدين خفرى، همچنان به دولت صفوى وفادار ماندند و كسانى نيز مانند قاضى ميبدى در سال (٩١٠ ه‌. ق) و سيف‌الدين تفتازانى به سال (٩١٦ ه‌. ق) به قتل رسيدند.

نظام پيچيده ناشى از حضور صدرها در دربار صفوى و ايالات گسترده كشور كه مظهر حاكميت تشيع فقاهتى بودند و محقق كركى در رأس اين تشكيلات مقتدر قرار داشت ديرى نپاييد كه با دو نوع تضاد مواجه گشت نخست: تضادى ببين فرماندهان

[١] . همان، ص ٣٦٢.

[٢] . رك: مستدرك‌الوسائل، ج ٣، ص ٤٣٢.

[٣] . رك: اعيان الشيعه، ج ٨، ص ٢٠٩.