فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٦٨ - زيربناى فكرى در مبارزات سياسى

بسزايى يافته است و حاوى نقطه نظرات سياسى و نسبتاً سازمان‌يافته اين فقيه بزرگ در زمينه نظام سياسى مى‌باشد و استادش نيز در سال ( [١] ٣٢٧ ه‌. ق) بر آن صحّه گذارده و آن را مبناى اسلامى بودن مشروطيت خوانده است.١

٣. اثر مكتوب ماندنى ديگر به نام «منية الطالب» كه تقريرات درس فقه وى به قلم يكى از شاگردان معروفش به نام شيخ موسى نجفى خوانسارى است و به شكل حاشيه بر مكاسب شيخ انصارى تنظيم شده است.

اين كتاب در سال ١٣٥٨ ه‌. ق به خط زيبايى در نجف اشرف نوشته شده و در سال ١٣٧٣ در ايران به چاپ سنگى آراسته گرديده است.

زيربناى فكرى در مبارزات سياسى

ميرزاى نائينى از چه سالى به سياست كشانده شد دقيقاً مشخص نيست ولى گزارشهاى زندگى وى حاكى از اين است كه درگيرى وى با مسأله مشروطيت ايران، سرآغاز درگيريهاى سياسى ديگر اوست كه منحنى و فراز و نشيب آن به آسانى قابل ترسيم نيست اما در مجموع مى‌توان دوران زندگى سياسى اين فقيه و محقق بزرگ «سياست انديشه» را به سه بخش اصلى تقسيم نمود:

الف- بنيانگذارى مشروطه مشروعه در ايران در كنار آخوند خراسانى.

ب- درگيرى با اشغال نظامى در ليبى و ايران.

ج- درگيرى با تحولات ايران، كشمكش احمدشاه و سردار سپه تا آخر جمهوريت، تحريم انتخابات و گره خوردن مسائل ايران و عراق و تضاد منافع انگلستان در اين دو كشور.

گرچه بهترين سند گويا براى درك نظريه‌هاى سياسى، آثار مكتوب به‌جاى مانده از شخصيتهاى سياسى است ولى با كمى دقت بيشتر مى‌توان انديشه‌ها را از لابه‌لاى پوششهاى گمراه‌كننده عملكرد شخصيتها نيز به دست آورد.

اين نوع دريافت على‌رغم دشوارى آن حتى مى‌تواند در تصريح برداشت كلامى و

[١] . تنبيه‌الامه و تنزيه المله با مقدمه مرحوم طالقانى، ص ١، چ هفتم ١٣٦١.