فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٤٨ - 5 عناصر اصلى انديشه سياسى ولايت فقيه

نقش مردم در حاكميت به مفهومى كه در انديشه سياسى ولايت فقيه ارائه مى‌شود تنها به دو مورد زير مربوط مى‌گردد.

الف- مشاركت مردم با ولى امر (امام معصوم (ع) يا فقيه جامع‌الشرايط) در ايفاى مسؤوليت اجراى قانون خدا به اين معنى كه مسؤوليت اجرايى قوانينالهى از يك سو بر عهده ولى امر به‌عنوان متصدى امر اجرا و از سوى ديگر بر عهده مردم به لحاظ اطاعت از ولى امر قرار گرفته است و تلازم اين دو مسؤوليت مستلزم نوعى مشاركت اجرايى بين دولت و مردم مى‌باشد. مشاركت سياسى بين حكومت و مردم به معنى گسترده‌اى است كه شامل مشورت، نظارت، نقد، رعايت رضايت متقابل، همبستگى و همكارى متقابل نيز مى‌گردد.

از آنجا كه ماهيت حاكميت اجرايى حكومت، همان اطاعت از قانون خداست اين نوع حاكميت مى‌تواند در مود مردم نيز صادق باشد و مردم با اطاعت از قانون الهى و اطاعت از حاكميت اجرايى ولى امر در حقيقت خود در حاكميت به معنى اجراى قانون الهى مشاركت مى‌ورزند.

ب- در احكام حكومتى كه بنا بر اساس حكمت و عدالت در قالب تصميم‌گيريهاى اجرايى مبتنى بر مصلحت شكل مى‌گيرد، مردم نيز مى‌توانند مشاركت داشته باشند و اين نوع تصميم‌گيريها با مشورت، نظارت و رعايت رضايت مردم انجام پذيرد. پر واضح است كه بخش عظيمى از مصلحت اجرايى به منافع و رضايت مردم باز مى‌گردد.

در حاكميت تشريعى نه اراده مردم سهيم است، نه خواست پيامبر (ص)، نه امامان معصوم (ع) و نه ولى فقيه بلكه همه در اين مرحله يكسان در برابر قانون فرمانبردارند.

در حاكميت اجرايى آن‌گونه كه توضيح داده شد، مردم نيز مى‌توانند تحت عناوين مختلف مانند: دعوت به خير [١] امر به معروف، نهى از منكر، النصيحة لائمة المسلمين، اعلام رضامندى و يا عدم رضايت نسبت به امور اجرايى و مسؤولان اجرا و نظاير آن در قالبهايى مانند: شورا، نظارت، نقد و امثال آن در حاكميت اجرايى دخالت نموده و بخشى از آن را بر عهده بگيرند.

در انديشه سياسى امام (ره) مردم بنا بر مسؤوليتى كه در برابر حاكميت تشريعى خدا

[١] . آل عمران، آيه ١٠٤.