فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٠٨ - بينش سياسى در برابر قيامهاى كور

در اين باب سه نظريه از فقهاى مشهور ديده مى‌شود كه به ترتيب در اينجا مى‌آوريم.

[١] . نظريه تقيه زمانى:

مبنى بر اينكه تا زمانى كه دوران غيبت ادامه دارد، شرايط تقيه حاكم است و مردم و فقها به مقتضاى آن تكليفى در قبال حكام جور و دولت عدل فقها ندارند.

اين نظريه را صاحب جواهر صريحاً رد مى‌كند.١

[٢] . نظريه عدم بسط يد فقها:

مبنى بر غير ممكن بودن مبارزه با قدرتهاى حاكم و نياز آن به اعداد عده و عده و فقدان مقدمات و ملزومات قيام و سلب يد جائر كه صاحب جواهر و شيخ انصارى و بسيارى از فقها به دليل عدم آشنايى با راههاى مبارزه و قيام، آن را باور كرده و حكام جور را بر حكام كفر ترجيح داده‌اند.٢

[٣] . نظريه انقلاب و وجوب قيام:

در برابر حكام جور كه صريحاً در الوسيله امام (ره) طى چهار مسأله در بخش پايانى مسائل امر به معروف و نهى از منكر بيان شده است٣ و ما در گذشته آن را عيناً آورديم.

صاحب جواهر در پاره‌اى از نوشته‌هاى خود به اين نظريه ابراز تمايل كرده است و در صورت انحصار اوصاف ولايت در يك فرد تصدى ولايت توسط وى را واجب دانسته و تحصيل آن را الزامى شمرده است. [٤]

با اين صراحت چگونه مى‌توان، تن به ظلم دادن و تحمل خفت حكومت جور را به چنين فقيهى نسبت داد؟

حال بايد ديد جمله‌اى كه از اين فقيه بزرگ نقل شد كه در آن به ظاهر، اقدامات نيازمند به عده و عُده از فقيه سلب مسؤوليت شده است. [٥] با توجه با ساير گفته‌هاى وى در چندين مجلد از كتاب جواهرالكلام كه به‌طور پراكنده آمده چه مفهومى را دنبال مى‌كند؟

بينش سياسى در برابر قيامهاى كور

اين كلام از صاحب جواهر در حقيقت در راستاى سخنان ائمه (ع) در بازداشتن شيعه از

[١] . جواهرالكلام، ج ٢٢، ص ١٩٥.

[٢] . همان، ج ٢١، ص ٣٩٧.

[٣] . تحريرالوسيله، ج ١، ص ٤٨٤-٤٨٢.

[٤] . رك: مطلب سوم در كلام صاحب جواهر در همين نوشتار.

[٥] . رك: جواهرالكلام، ج ٢٢، ص ١٥٥.