فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٧٠ - رابطه راهبردها و نظريات سياسى

خواست خود مبنى بر مراجعت به نجف اشرف نائل آيند.

تازه ماهيت مسائلى كه ميرزاى نائينى به‌طور خواسته و آگاهانه با آنها مواجه شده متفاوتند. اين فقيه و محقق مبارز ابتدا با استبداد ايران مواجه مى‌شود و با جمعى از علماى برجسته طرفدار استبداد درگير مى‌شود و سپس در كشور محل سكونت خود با مشكل استعمار انگليس روبه‌رو مى‌گردد و در راه مبارزه با آن، تبعيد و با اختلاف احمدشاه و سردار سپه روبه‌رو مى‌شود و سرانجام بايد مشكل جمهوريخواهى را حل نموده و غائله آن را بخواباند و از تبعيد رهايى نيافته در دام خواسته‌هاى متضاد توأم با عواطف ظاهرى استبداد و استعمار آن هم در دو كشورى كه يكى وطن و ديگرى ميزبان اوست بيافتند.

در اين ميان تشخيص اينكه كدام موضع‌گيرى خطمشى اصلى و كدام‌يك راه چاره است و به تعبير ديگر كدام عملكرد، اختيارى و متكى بر انديشه و كدامين غير اختيارى و بنا بر اضطرار و ضرورت انجام‌گرفته كارى بس دشوار مى‌باشد.

ازاين‌رو است كه يك محقق و نظريه‌پرداز سياسى، مشكل بتواند در صحنه‌هاى عينى و عملى سياسى درست روى خط باريك انديشه خود راه برود مخصوصاً اگر خط سيرها متقاطع و حوادث متضاد و سرعت تحولات با شتاب بيشترى همراه باشد.

رابطه راهبردها و نظريات سياسى

اصولاً روش درك رابطه يك تفكر و مبناى عملى با عكس‌العملها، موضع‌گيريها، خطمشيها، كارى بس دشوارى مى‌باشد و گاه اين رابطه را با قانون عليت و معلوليت نمى‌توان محاسبه نمود و فكر و عمل هر دو ويژگيهاى خاص خود را مى‌طلبد.

اين بدان معنى نيست كه عمل و تجربه، فكر را مى‌آزمايد و آن را تصحيح مى‌كند بلكه به اين معنى است كه نمى‌توان انتظار داشت كه فكر و عمل چون كپى كاملاً روى هم منطبق باشند و لذا هيچ‌كدام از اين دو مقوله انسانى (فكر و عمل) نمى‌توانند در همه جا و همه موارد آيينه تمام‌نماى يكديگر باشند لكن در راه‌حلهاى عملى بويژه در مسائل اصولى زندگى مانند سياست و دولت، مى‌توان پويايى تاريخى و تحول مفاهيم و انديشه‌هاى راهبردى را مكمل يكديگر دانست.