فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٦ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

٨. تحول انديشه سياسى شيعه در آثار فقهى علامه حلى (م ٧٢٦)

علامه حلى، خواهرزاده محقق حلى و شاگرد مكتب وى و نامدارترين فقيه شيعى است كه راه شيخ طوسى را در اجتهاد آزاد و توسعه فقه شيعه و شيوه بحث تطبيقى را احيا و تكامل بخشيد.

مكتب فقهى علامه حلى از زاويه‌هاى مختلف قابل بررسى و حايز اهميت مى‌باشد لكن در اين بحث تخصصى تنها به يك بعد مربوط به سلسله بحثهاى جارى در اين كتاب مى‌پردازيم كه مظهر آن غناى فقه شيعه در آثار اين فقيه بزرگ بوده است.

ويژگى مورد بحث ما وارد كردن فروع بسيار فقهى به قلمرو فقه شيعه است كه در آثارى چون، تذكرة الفقها، المختلف، القواعد و النهايه، به وضوح به چشم مى‌خورد و بخشى از اين فروع جديد در رابطه با مسائل فقه سياسى است كه مورد اهتمام ما در اين نوشتار مى‌باشد.

قبل از آنكه به چگونگى مباحث جديد فقه سياسى در آثار و آراء علامه حلى بپردازيم، لازم است نگاهى هرچند كوتاه، لكن عميق به شرايط زمان و عوامل مؤثر در انديشه فقهى اين فقيه نامدار شيعه بيان كنيم.

علامه حلى درمقدمه كتاب المنتهى اين نكته را يادآورى كرده كه وى بسيارى از مؤلفات كلامى و فلسفى خود را قبل از بيست و شش سالگى به پايان رسانده و آنگاه به تحرير كتب فقهى خود پرداخته است و مفهوم اين سخن آن است كه وى برخى از مؤلفات فقهى خود را نيز در زمان حيات استادش محقق حلى به رشته تحرير در آورده است.

علامه حلى در دوران تحصيل خود به تلمذ نزد استادان بزرگ شيعه مانند: ابن‌نما، محقق حلى، يحيى‌بن سعيد حلى، محقق طوسى، شيخ ميثم بحرانى و احمدبن طاووس اكتفا ننموده و از استادان مشهور زمان خود كه از مذاهب ديگر بوده‌اند نيز بهره علمى فراوان برده است. ايشان خود در اجازه‌اى كه براى فقها و سادات بنى‌زهره نوشته از برخى از استادان غير شيعى خود نام برده و از آنها به «انصف الناس فى البحث» [١] ياد نموده است.

[١] . خوانسارى، روضات الجنات، ج ٢، ص ٢٧٨.