فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٧٧ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

دوره دوم ضابطه‌مند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

در بررسى اين دوره كه فقهاى آن در فقه سنتى به نام متأخران شهرت دارند، بايد از نقطه نظرات محقق حلى (٦٠٢-٦٧٦) تا انديشه‌هاى شيخ جعفر كاشف الغطاء (م ١٢٢٧ ه‌. ق) و تا عصر ميرزاى قمى (م ١٢٣٠ ه‌. ق) را مورد بحث قرار داد شايد اين مرحله مشكل‌ترين بخش بررسى انديشه سياسى در فقه شيعه تلقى شود كه از يكسو فقه اجتهادى بر توسعه انديشه‌هاى سياسى فقهى شيعه اثر گذارده و از سوى ديگر فقهاى شيعه به‌دليل معاصر بودن با حكام شيعه با نوعى ديگر از تقيّه كه قابل پيش‌بينى نبود مواجه گرديده و اين شرايط به‌طور غيرمستقيم بر آراء سياسى آنان تأثير نهاده است. در حقيقت عامل اول را بايد به‌عنوان علت مثبت و بسط در توسعه فقه سياسى و عامل دوم را عامل منفى و موجب قبض در انديشه سياسى فقهاى اين دوره به شمار آورد.

فاصله بين سالهاى (٦٠٠ تا ١٢٣٠ ه‌. ق) كه دوره طلايى فقه اجتهادى شيعه مى‌باشد در حدود شش قرن از تاريخ حساس انديشه سياسى شيعه را شامل مى‌گردد.