فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٨٢ - صاحب جواهر در مصاف علمى با كاشفالغطاء

[٢] . تقيه مداراتى كه در مورد مخالفين صدق مى‌كند.

[٣] . تقيه زمانى كه مخصوص دوران غيبت و حاكميت سلطان جور مى‌باشد.

گرچه صاحب جواهر اين نظريه را به برخى از بزرگان استادان زمان خود نسبت مى‌دهد و براساس آن جواز پرداخت ضرايب مالى مانند: خراج را به سلطان جائر توجيه مى‌نمايد لكن آن را مخالف قواعد مسلم و نصوص صريح و ضرورت علمى و عملى مى‌شمارد. [١]

در هر حال چنين به نظر مى‌رسد كه تقيه زمانى به استناد روايات منع از خروج و رد مشاركت شيعه در قيام به سيف در عصر ائمه (ع) و امتداد آن در زمان غيبت تا حضور قائم آل محمد (ع) استنباط و مطرح گرديده است، بايد گفت مفاد اين روايات هشدار به شيعه براى هشيارى در برابر قيامهاى كور و فريبنده كسانى بود كه از باورهاى انقلابى شيعه و آمادگى آنها براى قيام سوءاستفاده مى‌كردند و شيعيان ناآگاه را مانند: آنچه كه در جريان به قدرت رسيدن بنى‌العباس اتفاق افتاد در مسير جاه‌طلبى و مقاصد سياسى خويش به كار مى‌گرفتند.

ما در جاى ديگر از اين سلسله بحثها به تفصيل از مفاد اين روايات بحث و بررسى به‌عمل آورده‌ايم٢ و اگر به استثنا در روايات تقيه باشد، بى‌شك مفاد اين روايات، تقيه موردى است نه زمانى.٣

صاحب جواهر در مصاف علمى با كاشف‌الغطاء

در بررسى نظريات پراكنده صاحب جواهر در ولايت حاكم نقطه جالب ديگرى به چشم مى‌خورد كه بويژه از اين لحاظ كه رد بر نظريه استادش كاشف‌الغطاء محسوب مى‌شود حائز اهميت بسيار است.

صاحب جواهر به نقل از كاشف‌الغطاء به نوعى حكومت صالحه كه مى‌تواند از موارد مجاز قبول ولايت از طرف سلطان عادل باشد اشاره مى‌كند [٤] كه ممكن است از طريق

[١] . همان.

[٢] . رك: فقه سياسى از همين قلم، ج ٢، نظام سياسى و رهبرى در اسلام، ص ١٧٢.

[٣] . رك: جواهرالكلام، ج ٢٢، ص ١٩٥.

[٤] . همان، ص ١٥٦.