مشاركت در دولت جائر از دير زمان به دليل مورد ابتلا بودن آن همواره مورد بحث فقها بوده است و صاحب جواهر نه اولين و نه آخرين فقيهى است كه در اين زمينه به بحث مشروح پرداخته است لكن تمايل اين فقيه بزرگ به مشروعيت دولت ائتلافى و مشاركت در دولت جور، وى را در اين بحث نيز از ديگر فقيهان متمايز نموده است.

گرچه نصوص روايى در حرمت مشاركت در دولتهاى جائرى چون بنى‌اميه به قدرى شديداللحن و زياد مى‌باشد كه ترديدى در مفاد و سند آن نمى‌توان روا داشت. [١]

لكن در همين مستندات روايى اشاره به نكاتى ديده مى‌شود كه مشروعيت آن را در شرايط عادى و به‌صورت معقول بخوبى روشن مى‌سازد.

يكى از اين نكات اشاره به ملازمه بين مشاركت در دولت جور و ارتكاب ظلم و مناهى است كه در برخى از اين روايات، على‌رغم اصرار سؤال‌كننده مبنى بر التزام وى به اجتناب از ظلم و منكرات، امام (ع) در پاسخ با تأكيد مى‌فرمايد: «تعهد تو بى‌فايده است و در صورت مشاركت در دولت بنى‌اميه هرگز نخواهى توانست از آنچه كه اكنون هراس دارى اجتناب نمايى» ( تناول السماء ايسر عليك من ذلك ). [٢]

مفهوم اين سخن آن است كه در صورت امكان اجتناب از ظلم و منكرات، ائتلاف و مشاركت در دولت جور امكان‌پذير و جايز مى‌باشد، چنانكه يوسف از سلطان مصر درخواست همكارى و مشاركت در حكومت را نمود.

(قَالَ اجْعَلْنِي عَلَىٰ خَزَائِنِ الْأَرْضِ). [٣]

نكته دوم اشاره به امكان تحت تأثير قرار گرفتن افراد صالح در صورت مشاركت در دولت جور و آلوده شدن آنها با تعاون بر اثم و عدوان و از دست دادن ايمان و تقوا مى‌باشد كه در عباراتى چون: «حتى يصيبوا من دينه مثله»٤ بيان گرديده است.

[١] . رك: وسائل‌الشيعه، ج ١٢، ص ١٣٩-١٣٥.

در اين روايات عباراتى چون موارد زير آمده است:

«تناول السماء ايسر عليك من ذلك».

«ان احداً لا يصيب من دنياهم شيئاً الا اصابوا من دينه مثله».

«لان اسقط من شاهق (خالق) فانقطع قطعة قطعه، احب الىّ من ان اتولى لاحد منهم عملاً اواطاء بساط رجل منهم».

«ان اهون ما يصنع‌الله عزو جل بمن تولى لهم عملاً او يضرب عليه سرادق من نار الى ان يفرغ الله من حساب الخلائق».

[٢] . همان، ص ١٣٦، حديث ٤.

[٣] . يوسف، آيه ٥٥.

[٤] . همان، ص ١٢٩، حديث ٥.